CONRADl GESNERI

medici Tigurini Hiftorise Anima lium Lib. L**de Qiaadru

o P V s PhiIo(bphi's,Medi'cis,Grammatids,FhiIotogis,Poeti's,SComnibiis rerum linguarum^ uariarum ftudiofis.utihffimum fi* mul iucundilTimum^ fuciirum*

AD LECTORE

HABEBIS inhocVotumine ^optime leilortHon folumjlmpUcmmm<(liumhiflommifedetMmuetuticoms tnentarios copiofos^o" cafligationesplurimas in uetcrum ac reccntiorum de animalibus fcripta qut uidcre ha{leim nobis UcuUomni4:priecipue uero in ArijioteUs,Plinijy Aeliani, Oppiam^ authorim rei rufiicte^Alberti MagniyZ3‘c. de animalibus lucubrationes^ Tuum erit,candide Ledor , diligentij^imum cr laboiiofij^imum Opus^ quod non minori tempore qudnt quidam de elephantis fabulantur, conceptum ejfbrmatum^ nobis y diuino auxilio nunc tandem in lucem adimus , tm modo boni confulere,fed etiam tantis conatibus («f alterum quo(^ Tomum citius cr alacrius abfoluamus) ex animo fauere ac bea ne precaruzT Domino Deo bonorum omnium authori feruatoriq-, qui tot tantasq; res ad Vniuerji ornatum,0‘ uarios ho= ninumufus creauit,ac nobis ut ea contejnplaremur uitam, ualetudinemyOtium cr ingeniwH donauit,gratias agere maximas^.

o

riGVRI APVD CHRIST* F R O S C H O V E R V

AMPLISSIMIS ET MA»

GNIFICIS VIRIS. PIETATE, PRVDENTI A.

omnfcp uirtutum gcnercfpedlatiffimiSjConfulibus & Senatoribus Reipub,

Tigurina: , Domiflis fuis ucnerandis , Conradus GefnerusTigu»nus S, D, P,

N I V E R s A quidePhilofophia, Ampliffimi uiri,undiquacp otafmv «u optima & pulcherrima, omnibus fui partibus amore cultutf crmmtmo, mortalium,ceu clientum Si amatorum, digniflimaeft, ut opti mi Si fapientiffimi quique omnibus feculis indicarunt. Sed quoniam ingeniahominum diffident, exi multas in nobis opi nionum uarietates,educatio,cenuerfatio,confuetudo. Si uitx uicluscp commoditas, & aliasforfitan complures caufa:, eftici» unqquae fuis pleruncp praeiudicfjs mentes humanas,non in lU teris tantum &religione,(ed fere nufquam no occupant : hinc adeo fit ut alrj aliam partem literarum fequantur,quam fcilicet uel omnino,uel pro occa« fioneSi ftaturerum pra:fenti commodiorem fibi ftatuerint. Sicfatftum eft utipiea puero, a cognato rei medica: ftudiofo educatus, profeffionis iftius amore ab adoleicen^ tiaimbiberim. Et quanquamprogreffu artatis uariarum rerum cognitionem degufta* rem,nonnullis etiam immoratus rem medicam plus quam par erat relinquerem, redn ta nienpoftca,requirente id etiam rei domefticje cura, ad medicin® ftudiu. Cum uero ma* ximam huius fcientia: cum naturali philofophia cognationem animaduerterem , necui»

Ium egregium aut certe dotflum medicum haberi, qui non altius prima methodi meden» di rudimenta exiibris de natura tan quam fonte haufiffet, coepi &ipfe philofophorum qui de rebus naturalibus cotnmentati funt feripta cognofccre ; In quibus illa femper in primis me delecTtabant, qua: de metallis, plantis Si animalibus tractata reperiebam. Idcp

duplicinomine:Primum, quia certio’rdeiftis fcientia haberi poteft, quam demeteoris,&

aliis quibufdam,uel nimium fubtilibus Si argutis,ac procul a fenfu remotis, uel eiuimw di ut firmam eorum cognitionem nec ratione nec fenfu latis fperare liceat. Deinde quod non folum ad medicinam , fedrem familiarem quocp adminiftrandam & alias artes, mul to utilior Si propemodum neceffaria, mediocris faltem iftarum rerum contemplatio ui* deretur.Itacp plurimum hoc in ftudio temporis pofui.ita ut fuccifiuis horis (quibus uul»

gushominu,&literati etiam multi, otiofeabutuntur,deambulant,ludunt,c6potant)&

quoticfcun<5 ab alfjs ftudiis aut negotqs recreari defiderabam, ad iftos tanquam amores meos cupide multis iam annis Reflexerim. Et quanqua de plantis permulta obferuarim, aliis ante me non animacfuerfa,certc in lucem a nemine me priore prodita, (in dicio fuerit Cataloous plantarum nofter quatuor linguis , ueluti rudimentum quoddam Si progym

nafmaffifti aliquando uoluminis parandi, ante decennium editusT&paffimhocipfe.ui

Opere digreffiones) minus tamen neceffarium uidebatur in pr*fentia de eis confcribe» re cum multi hodie erudite & utiliter de plantis fcripferint &:etiamnumfcribant,utdc metallis etiadodiffime utiliffime^ Ge. Agricola, uiruel eo nomine multalaude dignif» fimus. Quamobrem ad animalium hiftoriam perpaucis noftri feculi, & fete per partes tantum tradlatam.animum adieci. Hic cum uiderem parum me pra:ftiturum, mfi do» mefticis ftudqs Si letflionibus peregrinationes quoque adiungerem.aliquot Germania: loca(non multa quidem illa) primum adi), mox etiam Italiae pauca, non hoc tantum no» mine fedinfuper Bibliothecie noftrae, quam tum in manibus habebam, ut omne fcripto rum genus enumerarem.locupletandae.Qubd fi Mecccnas aliquis contigiffet.uel maior

fortunameafuiffet,muItaprofc(rto maris terracpremotiflimaloea,animaliuminprimis

hiftoriK,deinde plantarum pariter aliarum^ reru cognitionis pofteritati tradenda: gra»

Epiftola

tiS,et(i non firma; ualetudinis homo.Dco fecundante, lam peragrafTcni. Id quoniam no licebat, feci quod potui, aliquot in diuerfis Europae regionibus mihi comparaui amicos, qui benigne,candidc,liberalitcr,m ultas animantiu omne genus effigies ad uiuum reprae fentatas,quanmda etiam nomina in diuerlis Wnguis & hiftorias, mecum comunicarunt. Ego interira nonfolum auufgo,& quibufuis peregrinis, qui exuarfjs nationibus ad nos

uen titabant,auc hac forte tranfibant,plurimafubindequaefita annotaui ; &fimul omnia ueterum ac recen|iorum,qua:cun(5 de animalibus multis & diuerfis linguis, fiue ex proa fclTo, fiue etiam obiter edita poterSmnancifci, conferebam diligenter & in unum quafi

' corpus componebam. Itapaulatimcreuit opus, magno quidem & diuturno labore meo, nec paruo pro meis fortunis fumptu. Hoc cum ad iuftam magnitudinem tandem aliquando peruenifiTeiam uideretur (quamuis opus prope in finitu appareret, & cui fem* per accedere multa poflrent)excolerc tandem quicquid haberem & publicare decreui; ne fi diutius differrem , plura potius inquirendo quam qua: adeptus eflem perficiendo oc* cupatus,humanitus aliquid mihi acciderct,ac tot tanticp labores noftri perirent. V olui autem primo loco Librum de quadrupedibus uiuiparis (qua; non ouum,fed perfeflum animal & concipiunt & in lucem edunt ) emittere : qui fimul maximus, fimul caiterorum utilillimus uidctur,poftuIante id etiam ipforum animalium dignitate.funt enim hacccajs teris fine dubio digniora, perfeifliora, homini tu corporis partibus & affedibus , tum animi facultatibus ac moribus propin quiora. De reliquis omnibus (hoc eft quadrupedi bus ouiparis,auibus,pifcibus,ferpentibus & infedtis) alterum T omum huic,ut contjcio, magnitudine parem futurum, fi diuina fauerint, breui dabo, materiam enim omnem in promptu iam habeo. Haec de Operis prima occafione,incremcto editione^ dixerim,

tnllia er ope ^ Sed mirabitur forte non nem£i,& quos ff udus, quantum opersepretium, tan tu uo

Mpretim. lumen, tanti labores fecum ferant,inquiret. Cui refponderimiPrimum hanc naturalis

Adrmme&i philofophig partem plurimum prodeffe medicina;,id^ uarqs modis. Vno, in genere fe« re circa plerafcpanimantes.quoniam plurimte uel integrae, uel exparte aliqua in cibo fua inuntur,aut ad medicamenta intra extraue corpus humanum requirunmr. altero, priuas tim circa quadrupedes uiuiparas, quae propter fimilitudinem temperamenti Sc corporis humani multos eofdem cum hominemorbos patiuntur, quos in pecoribus armentis itu mentisep pallores acueterinarp curant, fed & animalium quaeda feipfa, multa enim mor boruauxiliaabeisinuema conflat, hincmulta ad hominis quotp falutem medicus non indodus transferre poteft. Iam ferpentium & lacertoru fere genus, & infeda quaeda, & quadrupedes eriam nonnull*,prscfertim in rabie,nec non pifces,morfu fuo iduue, aut fi in cibo fumantur, feu quauis, feu certa aliqua partefui, homineautuehementer laedunt, autinterimunt.hicmaxima medicorum diligentia opus efl.netpenim paromniu curan* diratio.Prartereadrcacibum,potu,fomnu,uigiliam, motum, quietem & animi a Ifcdus, alias tp res naturales, quaru ufu deemte fanitas conferuatur, fecus corrumpitur, plurima paflim a brutorum exemplis in ufum hominis eflderiuare',Ego certe maxima medicinae parte inter prima huius arris rudimenta a brutis tranfumpta uideo,tum ab qs rebus quas illa per naturam faciefaant,aut fortuito patiebantur, tum illis quas hominesin ipfis cxpe= riebantur. Nam tuto & citra impietate periculum remediinoui dubijuein beflia facere conceditur, in homine non item. Poftremb cum uaria medicamenta ex plerifcp ( ut dixi) animalibus habeantur,qua; nos in fingulorum hiftori-js uno in loco ordinerecenfemus, hac comoditatefruetur medicus, ut cum aliquod animal ad manus eius peruenerit, quas nam eius partes prxeipue ad ufum medicu referuare debeat, infpeda illa ex partibus fin. kdjpptram gulis remedioruenumeratione, intclligat. Idem & coquus in uniufcuiufip hilloria Ic*

gcnqqugnam ad cibu & quomodo, quo apparatu,& quam falubriter uenian t, 'C^od

fi fingulatim confiderarehbeqpermulta: fe offerent ad uitam homini fuflincnda ncceifa* riaeartes,qu® omnes circa animalia earumue partes occupantur.Nempe cibi gratia pifca

tores omneaquatiliu genus uenatur,parrim fibi.partim utucdant.Reipccuaripftudiofi omne pecorfi genus emunt,alunt,diuendunt;& quiLadari) uocantur,cafeos,butyr5,&

alia

giborum. Aduarias gftes itlitcrdau

Nuncupatona.

alraexlaflepecoruopera coficiunt.qui maximus montana? Hcluetia:fnionecc(rarfusnif*

tflus &qua?ftuseft, hic fcicntia de curandis bobus,ouibus& capris requiritur, in alrjs qut dem regionibus alia?etiamanimantes,equi,afini,alces,rangifcri,camcli,ladis&qui inde

fiunt ciborum gratia nutriuntur* Venatores feras capiunt diuerfas* Sunt qui corpus rau niencii caufa coria &pellcs elaboranqalutaribpelliones.cdriarq, calceolarii, & qui thora cesaliascppclliceksueftes,&; qui cphij5pia,marrupia,&huiufmodi coficiunt. Quidam ,

na cum pilis diuerfarum quadrupedu pelle^d ueftimcnta hyberna parant. Alrj lanas 8C pilos tondent curantcfjfimiliter ad iieftes & ftraguls,utouium, caprar”u, cameloru. Bo* bus & tumentis agricola? utuntur. lumenroru quidem ufus,pra?fertimequoru, latiffimc patet,neccllarius agricolis, ut dixi,ad arandu? iifdem & alrjs hominibus adueefiuras, ad Itinera in pace belloqp coficienda. Eflcnim equitatus res in pace ciuitaiibusS^ principia busdecora,in bello neceiraria,terribilis,8il ubi camporu planicies patet,planemaoni mo nt enti. Sunt & in »dificrjs,& alrjs operibus multa.ubi nili iumenta uchendi alios^ labo^ res obirent, (equos dico,muIos,afinos,camelos,elephan tos, alces & rangiferos, ) nonne hominu opera, nec fatisfa (Sura tamen, pro beftijsrequircrcturrlam canum ^multiplex fit utilitas quis nelcitCDomos,pecora,homines,cuftodiunt, defendunt,amat. Venantur ijdem,& feras aut fugant,aut retinent, aut occidunt. Sed quid in lingulis ha?reo,inremi.s nimeobfcuraC^Sat fu erit in fumma affirma Ife, ad multas &diuerfas artes multoru anima lium magnuimonecelTarium ufumclTe, S^pofletraifiariunumquodcp melius, & ad Ium felicius conucrti,ab eo qui natura eius tum alrjs in rebus, tum qs quas naturales(ut di xi)mcdiciappellant,pleneperfpe(ftahabucrit. Sedinipfo Opere qui nam e fingulis animantibus homini ufus contingere poffinqad remedia, ad cibum, ad ueftes, ad iieiftus ram,ad prognoftica tcmpeftatu, ad uoluptate 8i:lu(los,adalia diuerfa, fatis in finguloru hiftoria explicatur, nec opus eft minutatim in pra?fentia perfequi omnia, & quali obtrus dereLedlori. Quineiia mores acuirtutes in homine formandi exempla 8c documenta Ad phibfojiha abanimalibusabundefuppetunt, quod quidem cumalq quidacruditi,tum longe doclif*'”''”!’"' Gmus ille Theodorus Gaz* ubiin Ariif otelis de animalibus libros a fe conuerfos pracfa tur.copiofe & eloquenter declarat. Vnde nos eius uerba pra?fationi noftrf ad Leiftorem fubqcicmus. Caeterum ad ccconismicainftitutione.quantum conferat animalium hi» AdacomMeZ

fl:oria,(i pluribus demonftrarcm,merit6 prolixus 8i uerbofus exiftimarcr. nam cum iam antea agricu!tura?,rei rufticai,pecuaria? Sc coquinarise, ut ita uocem, quibus res familiaris coferuatur limul &C augetur, longe utililTimam hanc cognitionem effe docuerim, eadem opera oeconomise utilem elTc oftendi.

Porro quanquam non magna? nec multa? utilitates ab animalibus ad homine redi» biyAiUf er «3 rent,ea?^ tanto maiores,quanto qui utitur eis natura? ipforum peritior eft .'non pania ta mimIu

men in eoru contemplatione uoluptas, homini bene ac liberaliteriiiftituto , tam uana & mira animaliu diferimina inter fe conlideran ti oboritur; fiue ea in corpore, fiue animo & ^tdmirMdni utriufcpacTtionibusfpecn:®, Qifldailmirandu magis qiiarundamauicularucxtempora» apenimbcA neo cantui" cuius fuauitate ne numcrofilTimusqutdeMuficorum hominu uocibus fimul &inftrumctis quibufuis fumma arte utentiu chorus ne longo quidc intcruallo attigerit»

Quantus eft in unius lufcinia? admiratione fummus ille Sdexquifitae in huiufmodi rebus dotftrina? uir PliniusC Quis formicularu mirifica & apicularu corpufcuIa,ingenia,opera,

&in tantillis membris tantas animas, fatis digne uel admiretur ucl pra?dicetf Atqui nullS eft animal in quo non aliquid fuu,illuftre,raru:imb non aliquid, ut ita dicatg, diuinitatis fpetfletur.Quamobre ineptus fim,(i pluribus in pra?fationeca tracfte, quas paflim in ipfo opere copioGftime refero. Ariftotcles illephilofophoru princeps, inter casteragencrijili &liberalis animi argumenta,hocetiaponit,animalibus,pra?cipuerari,iucundiaiitadmi# randiquippiapra?ferentibus,obleiftari.Illiberalisbcrde8ifordiduseftanimus,quifquiS ubicj utilitate 6ilucrufpe(ftat. Quam plurima enim & pulcherrima nullum defeemolu* mentuafferuntpoiridenti,fedipfafui pulchritudincfolaplacent, Sdanimos fibidcuin* ciunt. Sic gemmipretiofifTimae, adamantes, topazij, hyacinthi, fmaragdi,chryfolithi,8C

* t

Epiftola

* ali* iiinufflcrjc.non cjuod morbos geftat* aut alia quedam fjeficula auertanf,(quod qui

dam fuperftitiofc ne dicaimpie credut.)fed fola illa fpkndoris & luminis in quocucp co-. lorcpuriffimapulchritudine.quain minimo eode^ folidillimo corpore illibata ppetu» {?ruare uidcntur,tan^ coeleffis materi* qu*daparticul* aut ftell* qucda terrcn*,m ho minum thefauros ueniunt,&’ipf* libi pretium funt,nec alium de fe frudtu pr*beiM.Inte<,

' rim faxauulgaria *dilicijs,molares piftrinis, cote?ferro acuendo, quauis non utilem aa

tum fed necelTarii} uit* ufum prgftent,ftupidiffimus tamen habeatur & gallo Aefopi 15» milis.qui ea gemmis nobilitate aut fjr*tulerit aut etia*qUarit, Atqui hpc inanimata funt corpora, immobilia , ignaua , inertia. Longe plus admirationis animalibus debetur : & inter animalia plurimu illis,qu* in anguftilfimo eorpore tara multiplex organorum ge^,

nus,qu* admotus SiaiTtioncs corporis requiruntur.conclufum habent. Nam &pr*cla

ri artifices inoenq uim in exigua magis quam ampla materia oftentant. Alexander Ma» gnus(ut SolSus refert) Iliadem ita fubtiliter in membranis feriptam habuit, ut tefta nu* as clauderetur. Myrmecid* Wilefij & Callicratis Laced*monij opera (ut fetibit Aelia» nus)propter nimia exilitatem in admiratione habentur. quadrigas enim fecerut qu* fub mufea poffent abfcondi.St: in fefamo diftichon elegeium literis aureis infcripferunt. Soli nus Callicrate formicas ex ebore ita fcalpfiffe feribit , ut portio earu a c*teris fecerni ne# quiuerit. Sic natura in paruis quibufdam & inutilibns(ut uidetur)animalculis,maiori ni» fu &cotcntionequantupr*ftarc poffit, & experiri ipfa nobis oftetareuidetur. Nam in omnirequ* ex materiaetformac6ponitur,pr*ftatiorhuius,uiliorillius dignitas eft.

At corpus materi* ratione habet;animauerb eius^ fcntiendi,moucndi,&agendi facul» tas,form*, quare ubi e*de omnes fecundu forma & anima facultates,motus, a^lionesq^ fuerint in minimo & prope nullo c(irpore,quale {brmicaru,apicularum & fimiltu eftina» turam fe quantu fieri potuit a materia abfi rabere uoluilTe, & ueluti nuda oftentando for mam,(i n5 utile opus,dignu tamen admiratione cotemplatione^ efficere, omnino ueri» limile eft.Hi tanqua ludi quidam natur* n o cotemnendi nobis fed fpedfandi proponun tur. Quod fi homine miramur , qui paruo corpore omniu i* natura refu imagine geratj animo uerb patris & opificis Dei,.pximo certepofl homine loco in admiratione anima* lia uenient,qu* & corporis partibus & anim* facultatibus homine imitantur. Certe ns tura reru omnium parens,(ut inquit Plinius,non redfe natura pro Deo nominans)nnll5 animal ad hoc tantu ut pafccretur , autaliafatiarct,narciuoluit, artes^ falutares inferuit & uifccribus,quippe cum furdis ctia rebus fnferuerit, lam fi qu* animaliuhomini utilia funt,ut pccora,iumenta,& alia multa, in illis non tantu cotemplabimur natur* imb Dei fapientia ac potentia, fed infuper gratias agemus benignitati eius qui tam uarias animati tes in ufus humanos produxerit, earucp fpecies perpetuo conferuet. Si qu*uero inutilia nidebuntur,in illis tantu admirationi accedere, quantu utilitati decedit,exiftimare debe# mus.Non enim comunes folum animi corporis^ motus, uires fenfus,in minutis illis

animalculis habetur omnibus.no minus ^ in boue aut elcphafito,quod ipfum per fefa» tis magna admiratione mereretunfedinfuperinquibufdaeoru longe excellentiora inge nrj epera,'^ in ullis mlignis rcperiaturbeftrjs. Vidc^ mirifice domiciliafua parentapes et fimilia eis genera,ct formic*. quantu indufi:ri*,quantu artis in illa coferuntCQu* ob» fecro eloquentia fatis infe<floruiftorumafriduitate,prouidentiam,&ciuileillam ac per# petub concorde unius operis adminiftratione , alias^ uirtutcs,fiuc a ratione aliqua pro» feiflas,fiuenauralespotius,edifireratC'N5cftautequodideo minus aliquis admirationi habenda h*c animalcula putct,Q uirtutes ift* non proprix.hoc cfl:,non ex ratione & uo luntate ipforum oriri uideaturtnecp enim ideo minus mirabimur opera Dei, quibus per naturam indidit, ut illius fponte eadem multa prrficiat,qu*hominesuixlongo tempore dotfii exercitati^ pr*ftare pofiTunt.Luculeta certe h*c omnia diuinitatis nihil non ubicp replentis tcftimoniafunt;& mirabilis eft Dominus Deus in operibus fuis,fiue per natu» ram,fiueperrationeaut uoluntatcm, (quxutracfcriam abipfo pendent, ) fiue nullo in» tercedente medip moueat, Quomodo uerb ufquam abeffentpotentia , fapientia & boni .

Nuncupatoria.

tas dmina,uel quomodo ufquam in mundo ccITarent.nedum fn Homine, qu* in conrerfi ptiffimis iftis & minimis corpufculis,fjpe tantillis utuifum fallat,necabfunf,nECCcirantj fedilluftriapraEfcntiaifua: indicia cdunte Nam quod moucntur&agunr,potentiseEft: quodfcnfibusutuntur.&inde utilia fibi cognita fEquuntur,contrariauiianc,quoddonai cilia ftruunt.quodprouident de ui(rtu,fapienti®efi::qubdfoetusfouent&: alunt, quod le inuicem aman t aut amare uidentur,diJra degunt grcgatim,dum omnes ad unu opus toii

fentiuntjdum hoftes autfures coiundis uiri{jusrepellunt,bonitatis, Harum uirtutUj aut quomodocuntf appelles,primu & perfediifimum exemplum,aut ut pnilofophi loquurl tur,prima idea,caufa & origo in Deo eft.Haecigitur tam miranda in uiliiTimis etiS & &=• - pe ex putredine nafcentibus animalculis Deum opt. max, non fortuito aut temere nobis

exhibuilTe credemus, fed ut hocargumeto nobis conftaret, omnia ditiinitatis effe plena* (cum nepalTerculus quide ullus fit cuius non meminerit, aut qui citra uolun tatem ipfius in humum cadat,) & uere quamuis ethnicu poetam Aratum fcripfiffe, mw« .16 a.os pS& «yw^, VKinui/l’ m/lfimmi/ A SiPixKx, Non poffum hic mihi temperare, quin Ari*

fto telis uerba ex primo de partibus anim, libro , quoniS optime huc faciunt, adfcribami necp uitio mihi dabit aliquis,fi quidredequanquam alienis uerbis protulerim.non enim tam fpcdadum eft quis dicat, quam quid dicatur,quam^ comode & opportune. Sic igi* tur fcribit: In qs etiam quasin animantium genere minus grata noftro occurrunt lenfui, natura parens SC author omniu miras excitat uoluptates hominibus, qui intelliguiit cati? fas,at(5 ingenue philofophantur.abfurdum enim,nullacp ratione probandum eft,fi ima ,, gines quidem rerum naturaliu,non finedeledationepropterea infpedamus. quodinoo, nium una contemplamur quod illas condiderit , id eft, arte pingendiaut fingendi. Reru >, autfipfaru naturae ingenio,mira^foleniaconftitutaru contemplatione non magis per*,, fequamur atep exofculemur.modo caufas perfpicere ualeamus, Qiia ob rem uilioru ani» j, malium difputationc perpenfionemcp faftidio puerili quoda fpreuifle, moleftecp tuliffe » dignunequaepeft, cum nulla res fitnaturg,in qua non mirandu aliquid inditu habeatur. « Et quod Heraclifft dixifle ft^-unt ad eos, qui cum alloqui eum ueilent , quod forte in cafa t, furnaria quadii caloris gratia fedente uidilfent.accedere temperarunt, ingredi eninm eos » . fidenter iu(rit,quoniam,inquit,nehi»ic quidem loco dq defunt immortales. Hoc idem ini, indaganda quocpnaturaanimantiufaciendu eft. Aggredi enim qutccp fine ullo pudore,, debe.mus, cu in omnibus natura: numen, & honeftu, pulchrum^ infit ingeniu. Quippe cum natura: operibus iunduillud praecipue fit, ubi nihil temere, uicecp fortuita comitta* tur,fed alicuius gratia omnia agantur,finisaute,cuius gratia quicqjuelconftaquel condi,, ditu eft,boni,honefti^ obtinet rationem. At uero fi quis ca:teroru animalium cotempla tionem ignobile,abied:am^ putat, iam hic de fequoqp idem arbitrari debet. Non enim ,, fieri poteft,ut ea fine magna abominatione infpiciamus, ex quibus corpus conftathuma.,' num,ut ranouine,carne,oira,uenas,reliqua generis eiufde. Omnino ita cenfendu, ut qui dequauis corporis parte,»uc deflafe aliquo difputat,no dcmateria,aut eius materia: gra, tia doceatjfed forms totius ratione.ficut & cum de aedibus agitur, no delateribus, no de luto,n5 de lignis, fed de forma ipfaru aedium docemus, Pari ratione, qui de natura ^git, a

decopoficione,tota^fubftantiatradet,n5deqs,qua:nunquaeuenitutafubftatiarepa*,j ren turjHtcc ex Ariftotele,prolixe quide,fed non praeter inftitutu noftrum,qui omnia ib ,j lius de animalibus feripta in hoc Opus cogerenda,ppofui.quamobre ea etiam qux prae» fationislocoadcomendationem totiusHiftoriae pertinebant, nequa^omi^enda duxi, H»ccu ita fehabeiiqfingulas animaliuhiftorias,fingulos quafi hymnos sftimabimus di uina: fapientia: & bonitatis,a qua tanqua perenni & purifliir» fcaturigine,quicqd ufqua bene,pulchre,& fapieter fit emanaqper mentes primu cocleftes &: fpirituu angeloru^ oir

dines,deindehominu animos, a praeftatiflimis ad infimos progrediendo, (nam in horni

nibus etia donoRt Dei & excellentiae non una ratio eft,) & ab hominedcfcedendo per di uerfos animaliu oradus ad zoophyta & plantas ad inanimata ufep corpora , itau t infericJ ra femper ad imitatione fuperioru tanquam umbra: qua:da quodamodo compo nantur,

Epiftola

Sfffqiiide dminitas in res tum fupra natura fitas tum naturales defcendittnos uero ad eius contemplatione uiceueria per eofdem graduscofcendimus.Ipiainterim diuinitas perpc tua tina eademcp & fibi nunqua non (imilisperfeucrat,necin fcipia decrefcit;fedin cor* poribus tan^ fpcculis^ materiae formaru^ diuerfitatc magisminusue lucidis aliter at^ alita-refulget. Sicin corporibus noftris anima.Iicet tota toti infit corpori.nec ulla pars ea carcat,iltuftrius tamen facultates alias in alijs cxer&t partibus,V eruanima ita conexa eft corpori,id^mouctacperficit,utaliquidal4eo uicillimpatialur,& damna eius nonulla fcntiat,& corpore fuo ceu loco & domicilio circufcribatur.quoRt nihil in Deu cadit ; qui * ita omnibus fe c6municat,ut netp fubftanria neqp pars eorum ulla Gt, nec afficiatur ab cis quicqua.necp includatur, fed kaGt ubi(5 S^omnia in omnibus ut extra ommacmincat,et mundu uniuerfum ac coelos omnes fuperioripfctcrminct ac cocludat.Veruhfcnetpuer bis nc<5 cogitatione humana,fatisexpriraiautcogitari poffunt. noideo tamen ab omni cotcmplatideablterreri & abftinere nos coucnit. Quin potiusaliquoufcp cotemplando progrenbs,porcntiaciushumiliteragnofcerc,infirmitatcnoftram>boniConfulendo;fa» piencia eius admirari, noliraminfcitiam emendando tdenitj bonitati eius gratiasagere, malitia noftram deprecando oportet. Quod G ita affefti; circa inferioraifta &ueItttipo* ftcrioraDeijpio&Gmplicianimouerrereur.omniaharcdiuinitus nobis produtftacntn oratiaRta(ftioncagnofccntes,necimmoremurtamen,fedfubindeadipfumopiGcecriga* mur, Slrebusalris omnibus occaGonistantu & admonitionis loco aut tan^ftimulis SC calcaribus de authorc ipfaru cogitandi utamur, qniam tales fumnsin hoc mundi theatro ut admoneri &incitariad cotemplationererumdiuinarumlemperindigcamustrelidis paulo poflautcertepofthanc mortale uitam externisiftis & infcrioribus&pofferiori* bus,pcr oratiaDei patris ducedomjnonoftrolelu Chrifto,qni primus & unushancuia nobis mortcfua pra?parauit& offendit, ad ineffabilis illius intimi, fummi & primi boni confortiu admitremur. Attj hic eft finis &C fcopus tum rerum omniu naturaliu confide* .. .. ratianfs,tumuniuerfajhominuuitae. Sed ne forta (fis quifqua arbitretur, noftrahatc

maiMjit, tar,tuautphilofophorugentiliumdi(ffaeffe,necullisSacraE/cripturart?ffimonijsdefen* di,paucaquardam exfacris literis mihi adferenda funt. Primum igitur in ipfo mundi ex* ordio,Deus hominem creaturus,qui in hoc mundcrquaG theatro quodam fpedaret om nia, omnibus uteretur, omne prius animalium genus produxit,utin domiciliomundi* qua<5 inftruflum 8<labfolutuhomo ingrederetur.Deinde omnibus animalibus ad eum addu(fiis,nominafingulis ab eo imponi uoluit.&quanquam credimus no animalia tan* tum fed reliqua etiam omnia ab homine,iuo quodqp nomine duraturo in pofterum, ap* pellata. Scriptura tamen per excellendam quandam de folis animalibus hoc' praedicat. Exprimit etiam difcrte.omne animalium genus, pifccs,aues,pecora fiue quadrupedes, reptilia,in eum finem produiftum cffc,ut hominis imperio, ( non (ruftrafcilicet, necinu* tilQfubijceretur. Idem mox inbencdicn:ionc,quam Deus in hominem confert,repctitnr, EtirerumpoftdiluuiuminbenedidlioneNIoae &filiorflm eius: Timore (^inquit Deus) Slmetu ueftri afficietur omne animal, terrenum & uolucre, & quodeunqf terra produ* cffcaitin mari dcgit,©mnia iuris ueftri funt. Quicquid mouetur & uiuit , ad cibum uo* bis permittitur. Etiaminftantediluuioiuffus eft Noas omne animalium genus, quod in aqua uitam degere non poteft,in arcam inducere, de auibus quidem animalibus pu ris/eptena Gngulorumconiugia,deimpuris uer6fingiila,nimiru ut fpedes eorum con* feruarentur; quas hominis caufa Deus produxerat. Vbi illud animaduertendum im* pura etiam animalia, noneontemptafuiffe. Porro in hiftoria Regum de Salomone le* gimus, contuIilTe ei Dcurif tantam fapientiaefacultatem.utdodiflimos quofi^Sd cele* berrimosuiroslongoafeinteruallorelinqueret.moxinter frudius& opera fapientiaeil* lius commemorantur Parabolarum triamiHia, Carminaquinqucfupramille, Hiftoria plancarum acedro tifep ad hyflropum,poftremb Hiftoria animalium, auium,repdliumS£ pifcium. Quid eft:homo(inquitDauid Pfalmo 8.)ut memoriam cius habeasfPraefi:* ciftiillum operibus manuum tuarum, di omniafubieciftipedibus eius; oues &boues &

animalia

Nuncupatoria.

animalia ruris,uolucres quoque & pifces maris,& quicquid per Eequor tranfiif. Et rutf fusPfalmo 148. Laudate Dominum de terra , dracones & omncsabyfli, fcr;e& eunda pecora,reptilia & aues alatae, &c. Atqui beftiaeDeum agnofcereuellaudarenon pof*

iun tinos igitur adinonerour,Deum propter illas laudare, & gratias ei agere, bonitate & fepientiam eius in omnibus iftis rebus quas ad uniuerli ornatum, noftrum^ ufum pro* duxitagno{centes,HinceflquodD,I^aulusadRomanosfcribit,ethnicos etiam inexcu* fabiles cfre,qu6d cum Deum agnoucrint cx«operibus eius,quantum iijde fcilicct homini* cognofeere datur, non tamen ut Deum coluerint, n2(j grati fuerint. Siquidem quae funt inuifibiliaDei(inquit)excreationcmundi,dumperoperaintclliguntur,peruidentur,ip* " facp aeterna eius potentia ac diuinitas, Poftremb locus extat copioGflfmus & luculcn* itiirgrm hm tus de prouidentia Dcl,qua animalia bruta dignatur ac profequitur, hiftoriae lobi capite hcmfojl pr< 58.&j9.quemncflmprolixiorhocin loco omittam. Haechadenusde dignitate &exrf'*'“"'“‘''*'^* cellentia hiftoritE animalium : quibus ubi fubiccero clariffimoru uirorum circa eandem ftudrj exempla , ut non modo homine hbcrali , fed printape etiam dignam , imb regiam hanc cognitionem efle appareat, finem praefandi laciam,

Alexandro Magno rege inflammato cupidine animalium naturas nofcendi , dele* exemfk ckrif, gataqp haccomentatione Ariftotcli, fummo in omni dodrina ufro, aliquot millia horni «i'»»

num in totiusAfiae Gr^ciae^ tradu parere iuira,omnium quos uenatus, aucupia, pifca* tus^ alebantiquibus^ uiuaria,armenta,aluearia,pifcinac, auiaria in cura erant : ne quid ufquam genitum (alias,gcntium)ignorareturab eo: quos percontando, quinquaginta ferme uolumina illa praeclara de ammalibus condidit; qu* a me colleda (inquit Plinius) in ardum cum rjs qua: ignorauerat,qu®lb ut legentes boni cofulant , in uniuerfis rerum naturae operibus, mcdiocp clariflTimi regu omniu defiderio cura noftra breuiter peregri» nantes,Ha:c ille. Alexander Macedo Ariftoteli hiftoriam animalium ei offerenti fc*

ptingenta,uel utinquit Athena:us(libro nono Dipnofophift.mAeTKiiwZj/ ^xyitarmii hoc Ariftotelis opus appellans)odingcnta talenta rependit. Regium enim munus eam ideo exiftimauit,qub<finter pluritna regia qua: hic traduntur,prgcipue colligi polfint, & equi tandi,&uenandi,8i aucupandi rationcs,quaefuntregia:excrcitationcs,Niphus. Ale* xander Magnus dono dedit Ariftoteli odoginta, ( Viues etiam odoginta legit, malim odingenta cum Nipho.ex nono Athenaei ubi oiT^ksokc legitur: fed apparet ex pretrj arfti* matione,qute mox fubqcitur,crratum clTe librarij non auth oris, quod odogintahoc lo* co legitur) talenta( auri , ) quadringentis odoginta coronatorum millibus xftimanda,

Ha:c autem aeftimatio ita colligitur: Centum enim talenta Attica ex abaco ualentfexa* ginta coronatorum millia : qua: multiplicata ogdoade, numerum conftituunthocloco rcpofitum,Robcrtus Cenalis.Eadem GuiLBudati^ftimatio eft libro fecundo de AflTe.

Quod fi hodie uiueret Alexander,intelligcret profedo & miraretur inter innumera eius regia opera, nullius merito tantam adpofteros gloriam & famam ipfius tranfmiffam, quantam ex hoc uno apuH uulgus hominum contempto opere. Orbem fere terrarum uicit, ampliflima regna fubegit, urbes ingentes condidit, fed regnum eius in multas par^r tes co defundo diuifum, in poteftatem Romanorum, aliorum^ re^um ucnit. urbes^ut deleta:,aut mutatis nominibus,autbarbaris incolis habitata: literarum & hiftoriarum o* inniuraimpcritis,conditoremfuumnon agnofeunt. Interciderunt etiam quam plurimi feriptores, qui gefta eius literis mandarunt, ut uix unus aut alter ex poftrcmis extet. At

animalium hiftoria, cura Sefumptu eius perfcripta,conferuatatothadenusffculis,annis fere mille nongentis , maximo femper apud omnes bonos &cruditosinprctio fuit, magnte femper gloriae cum ipfi regi tum conditori eius Ariftdteli. Non folum uero glo* ria maior exhacin philofophum regis liberali tate ad pofteritatem manauit,fed etiam fru dus longe uberior, quam ex multis illis uidorris & regnis ab eo partis. quid enim inde adiuuari pofteri potuiflent , quod illius etiam feculi homines ueheraeter fibi damnofum experiebantur.Multahominum millia ut fuum pro libidine imperium unus Alexander propaoaret fubindcj occidebantur, refpublic* mutabantur, uaftabanturrcgioncs!, 6^

Epiftola

alia multa publica priuata^ mala,ut folcnt in bellis, multis magnis^ regnis obueniebaf, Nlihil igitur tam honeftum Sc gloriofum, nihil tam utile quod ad noftram durarit memo riam.rex ille regum perfecit , quam quod elegantiffimos illos de animalibus libros con» fcfibendi liberSiffimus author Ariftoteli fuit. . Omnem fere aiiimaliu hiftoriam ( in* quit Petrus Gillius ) ucl a regibus ftudiofc animaduerfam, uel ab rjs qui hanc iplam con* fcripniTent.ijfdcm religiofe dicatam & confecratam uideo. Nam ut omittam alios nobi* liffimos reges,non optimos folum 8C diligcntifflmos pecuarios habitos.uerurn etiam cu riofos in exquirendis animalium nahiris fuilTetluba, Hieron, Attalus, Philometor, Ar* chelaus reges de ui natura^ animalium diligenter perfaipferunt,HtEC ille. Quas uero no ftra fuper regum iftorum fo-iptis fententia fit, exponam in fine Catalogi ueterum no ex* tantium,qui de animalibus fcripferunt. Oppianus Anazarbenfispoetalongedodif fimus,cum fua de animalibus poemata Antonino imperatori Seueri filio Romg obtulif* fet, poftulare iulTus quod uellet, non reditum modo patris exulantis, quem folum pete* bat.facile impctrauit,fed etiam nro fingulis uerfibus fingulos numos aureos accepit, quo dono exhilaratus poemata fua aureis literis exarauit, ut merito aurea appellentur. Sunt autem duorum eius poematum,depifcibus & de uenatione, quorum utrucp ad Antoni* num fcripfit, circiter quinquies mille offiingenti uerfus. C. Plinius SecundusHifto riam mundi,in qua cattera breuiter,plantas & animalia copiofiflime tratfiat, Vefpafiano imperatori dedicauit, cui charilTimus & familiaris erat. Auicenna uir in re medica SC

omni fcientiarum genere excellens V ziro Perfarum regi a confilqs fuit , a qua dignitate pleritf eum principem nominarunt, non dubitauittamen aliquot de animalibus libros edere, &: multa de ijfdem Ariftotelis feripta interpretari. Non mirum autem maius olim cognitionis animalium ac totius eorum naturae ftudium fuifle; fiquidem(ut V arro fcribitlib.i. dereruft. )deanuquisilluftriflimusquifqnepaftorcrat,utoftendit Graeca &Latina lingua,& ueteres poetf,qui alios uocant mhvccftxs,alios alios

qui ipfas pecudes propter caritatem aureas habuifle pelles tradiderunt^ ut Argis Atreus, utili Colchide Aeetes,8ic, Romanorum uero populum a‘paftoribus' elTe ortum quis nondicitCquis Fauftulum nefeit paftorem fuiCfe nutricium, qui Romulum & Remum educauit? non ipfos quoque fuifle pallores obtinebit, quod Parilibus potiflimum con* didere urbemCnon idem,quodmul(fiaetiamnum ex uetere inftituto bubus & ouibus dicitur:&r quod 3ES,antiquifflmum quod conflatum, pecore eftnotatnmC Et quod nomi na multa habemus ab utrotp pecoreJa maiore, & aminore, ut funt, Porcius , Ouinius, Caprilius,Bquitius,Taurus;item cognomina, ut Annq Caprae, Statilq T auri,Pompo* nii Vituli.Harcille. In facris quidem literis Abrahamum pecoris ditilTimumfuilTele gimus,& Dauidem patris fui greges panifle. Hueperrinet etiam quod proditum elli

fummos olim uiros anatomes,hoceftdiflre<flionis partium corporis humani perquam ftudiofos fuilTe, & pueros etiamnum inter prima mathemata literarnm in ea exercuilTe, Petebant autem cognitionem illam partium corporis noftri,'non ex ipfis flatim huma* nis corporibus , fcd aliarum animantium , ut fimiarum , porcorum , canum , & aliarum qutdrupeduminfpe2lis, ut his rudimentis imbuti, promptius deinde ac certius indiflfe* cando humano corpore uerfarentur. In primis autem Marcus Romanorum imperator, corporum confe<fiionis,& lingularum partium naturae peritus fuifle memoratur. Aegy ptt) reges fuis ipfi manibus anatomen adminiftrare noii dubitarunt, lam Boethus & Paulus Sergius Romanorum confules , SC altj quidam principes uiri, Galeno animalia dilTecanti faepe adfuifle leguntur,

f Hocigitur &:huiufm'odi Opus, & tantorum uirorum ftudffs nobilitatum, Hillo* riam inquam animalium cum elaborarem, &C primam eius partem de quadrupedibus ui* uiparis hoc tempore in publicum darem, Bxcellentiteueftne darilTimi S^prudentiflimi uiri.omnino multis decaufis confecrandumexiffimaui. Primum publico nomine,qu&d omnes bonas literas fau ore ueftro dignemini , & ftudia tum facra , tum quae illis fubfer* uiuntlinguarum&philofophi£e,liberaliterinrepub. ueftraiuuetis atque promoueatis.

Deinde

Nuncupatoria.

loci r/iiic flim A 1 •_

Deinde meo priuatim.quid ciuis futn uefter, quid Academi* ueftr* k puero alumnus

ns fu^nde benefici, s per u^afFecSus.confcripfi & *dendacuraui.Has omnes obcaufas mquiffimumuidebatur ut Opus mepruai operum.nififalIor,pr*ftantiffimum fub rfo- minis ueftnaufpiaoin lucem ueniren Vos pro beneuolentia ueftra & humanitate ita «cipietis hanc dedicationem Cqu* ut uobis honefta SCgloriofa effet , quantum inoenio

&laboreefficerepotui,nihilferiintermifi>itexternietiamhominesjquipietatemrpru.

dentiam & fortitudinem ueftram mirantur, propertfum animum ueftrum in bonas hte. ras quoque earumip cuhores patrocinium non uulgare intelligant. Quod G feceritis. Si ' me amplitudini ueftr*commendatumhabebitis , ad reliq^s etiam animalium niltori* libros maiore animo Si alacritate abfoluendos

accedam. V alete. T iguri anno Salutis M. D, n. Mcnfe Augufto,

tvpographvs Lectori,

Epitome huius Operis.

0 S

D a b i m V s brcui,fi deo pIacucrit.Epitomen huius Operis, omiffis fcilicet iis qua: ad Philo*

logiam& Linguas pertinenr.utillis etiam quorum tenuior cflformna,ac iis qui occupatiores

horoh^” grauioribus fiudqs.quam ut in iftis obledari eis liceataut libeat, per nosconfulatifr. Et ut hoc obiter dicam^ediiTemus lorte etiam primi T orni Bibliothec* ex officina noftra fuperioribus an nis Epitomen. nifi lam a nefeio quo infcijs nobis id fieri audiremus, qui noflfis in compen

dium redadis,aut potius plurimis qira in uolumine noftro erant, (ut funt prxfationes.cenfurs^ar* gumcnta,&rc,)omiffis.aliquot authortim nomina adiecit,que quidem per fe aedi & paucis foliis com prehendi potuerant. Verum nas eadem omnia feorfim cum alijs quamplurimis uLrum recentio*

fluhSus '»«m dabimus.quod ad hoc ufep tempus di fluhmus ut eo copiofiorem Appendicemaiiam colligeremus. Vale, & fatte illis potius qui maenis lumptibus primi in publicum alicuius operis xdendi authores extiterunt.quam quilucri fpe behui. no more aliena inuolant.prjter hominis Chriffiani officium, (quo quidem inter nos.fi boni uiri elTe* mus.uei citra leges a: priuilcgia fpontenos uti oportebat : ) qtiafi in tanta rerum & literarum copia omnis alu honefti lucri ratio SC occalio defit, nifl quae cum iniutia Si damno aliorum fufeipitur.

QVAE ANTE OPERIS INGRESSVM

TRACTANTVB.,

DB Operis ratione ad Leflorem admonitio,

9'

» De prouidcntia Dei circa animalia.exhiftorialobi,

j Defrudlu exanimaliu hiftoria pcrcipiendo,ex Theodori Gazae prxfatione in con« uerfionem fuam Ariftotelis de animalibus librorum,

4 Catalogus ueterum non extantium,qui de animalibus fcripferunt,

5 Catalogi librorum extantiumjquibus ad hoc Opus uG fumus,

6 Catalogus doiGorum uirorum noftri faeculi.qui aliquid ad animaliu hiftoriamfimi

gines,nominain diuerGslinguiSjdefcripnones)nobifeUfflcommunicarunt,gra titudinis ergo inftitutus,

7 Ordinis ratio.quemperGngulasfereanimaliufflhiftorias in Capitum partitionere*

cuti fumus,

fi Enumeratio quadrupedum uiuiparoru,eO ordinC quo in hoC ubiumine defcributiA tur,cum numeris paginarum^

4 Eorundem copioGorindexalphabeticus«

>

<t ,

ifi EorundemindicesaliquOtalphabeticiirtdiuerGsh'nguis,Hebraica,ChaidaiC3jAra bica:PcrGca,Graeca,Italica,HifpanicajGaKica,GermanicajAnglica, Illyrica,

tll OPERIS flNC,

Paralipomena quxdam cum figuris aliquot.

Additiones & cafiigadones.

CONRADVS GESNERVS

CANDIDIS LECTORIBVS S-

N tpillola nuncupaton'a,qira occafiSne ad hoc Opus acceflerim, quantum in eo elaborS= uertm.qui inde frudus fperari pg(nnt,&: quanto ftudio tum reges Si principes, tum multJ magni 5C dodifTimt uiri animalium hiiloriam excoluerint, fatis' mihi iam explicatum eft»

Hic reliqua de quibus admonendum LjtSorem in Operis ingreflu duxi,feparatim propo nam.ne^ enim in dedicatione ad Reip.noftrae uiros principes fada,prolixiorefc me efle decebat.

Et quoniam ipfa libri magnitudo, antequam legatur quicquam, de prolixitate apud multos me pnUxit»! tKt accufatura uidetur, hate anteomnia mihi excufanda fuerit. Primum igitur non mirum eft ma.

gnumeuafilTeVolumen.inquodomniaomnium.quotquothabercpocui ante nosde animalibus

(cripta fummo ftudio referre conatus ilm ! ueterum inquam recentiorum, philofophorum, medfc eorum, grammaticorum,poetarum,hiftoricorum,8f cuiufuis omnino authoru generis; nec eorum duntaxat qui Latine aut Graece, led quorundam etiam qui Germanice, Gallice aut Italice lucubra, tiones fuas tediderunuEt diligentiflfime quidem illorum, qui de animalibus ex profeflb aliquid fcri= pfere.minori uero cura aliorum qui obiter tantum.ut hiftorici 6t poetae, nonunquam de ijfdem me. minerunt. His plurimas obferua tiones proprias adieci.cum nullo pudore a quibufuis,dodis,indo. (Sis,ciuibus,peregrims,uenatoribus,pifcatoribus,aucupibus, paftoribus, SC omni hominu genere, multa fubinde interrogando colligerem.Per literas etiam ab hominibus doflis, quas illi «x diuerfis regionibus ad me dederunt non pauca cognoui. Imagines quocp animantium, operis molem auxe. runt.Pratcipue uerd primus liber, quem nunc damus, de quadrupedibus uiuiparis.excreuit immo= dice.quoniam hoc animaliu genus.ut homini familiarius.ita noliusipraecipuenoftro orbi) & utilius.

& multi de lingulis libellos aut etiam libros iuftos fcripferunt, ut de equis Hippiatri Graicc, Latine,

&: alijs in linguis recentiores.Kc.De canibus etiam multi multa prodiderunt: de pecoribus Si armen tis,bubus,capris,ouibus, fuibus, plurima rei rufticz conditores Gratce Latinecp. Dicat aliquis non fUilTeex omnibus fed exopumis tantum libris confcribendamhiftoriam.Bgo uerd nullius feri pta contemnereuolui.cum nullus tam malus fitliber.ex qdo non aliquid haurire boni liceat.fi quis iudicium adhibeanquod potidimum fit.collatis melioris notat feriptoribus, Graecis cum Latinis,ue^

(eribus cum nouis.Itatp licet nullum genus feriptorum praeterierim , Si a barbaris etiam Si obfcuris (n diuerfis linguis hon pauca excerpferim jnon temere tamen id fecitita ut neque negligentior indi cari polftm.qui temere fidem cpiibufuis habuerim: neqj arrogans aut parum modeftus, qui ullius lucubrationes contempferim.Ea fanc quae falfaaut quouis modo abfurda occurrebant, uel prorfus omifi.uel ita pofui ut argueremiaut fi qujndo id non feci.fiue per ignoratiam.fiue aliam ob caufam, quod tamen rarius commilTum puto, (praeterquam in ijs quf ad medicina pertinent.ubi faepe multa Ium falfa tum fuperftitiofa retulimus, ut amuleta forte Si alia, quae eiufmodi funt, ut a mediocriter etiam eruditis uiris bonis facile agnofeantur ) eX ipfoauthoris nomine quantum quidip fidei met ea tur fere indicabit Letflor.necp enim ego fidem meam ubiip aftringo, contentus aliorum uerba Si fen lentias redtalfe. Qiiamobrem diligerer Si r<fi^fccaui,ne ufquam nomen authoris omittere, qiian quam in paruis etiam Si uulgd notis rebus:ut licet dubitationis nihil rebus ineffet.de uerbis tamen &; locutionibus conftarct,a quo proficifCerCntUr authore,fi quis imitari uellet . Itatp copiOflor fepe fui, ut non folum reru cognitione prodeifem ; fed ijs eriam qui foluta aut numerofa oratione Grxei LatineuedilTerere aut feribere ucllent,fyluam uocabulorum locutionum^ fuppeditarem. Ceterum ut omnia Latine Si pUre feriberetur fieri fatis comode non potuit.cum quatda ex barbaris defumpta jjfde pene uerbis recitarim, praefertim fi quae obfcura uel dubia erant:reliqua uerd ab illis deictipta, ad mediocrem linguae Latinae ufum deflexi, non quod melius non polTem, fed quod tales authores talis elocutio magis decere uiderctur. Quae ueroex bonis 8i Latinis authoribus tranfcripfi, illorum nihil mutaui . De meo quidem ftllo.non aliud dicam.quaffl hoc praecipue Aihi curaefuifle, ut l^non eleganter SCgrauiter.nec ad ueteris alicuius imitationem.mediocriter tame Latine Si clare dicerem.

Nam necB otium erat ftilum excolendi, cum in rebus ipfis tam uartjs tam innumeris occupatiflimus efrem:6Cfercadprtelumdefcriberemca quae annis aliquot prius congefta repofueram, ut fi excudi contingereqnon res amplius inquirendae admodum.fed feriptiofere tantiS.Sf ordo,6C cura ne quid fruflra repeteretur, me detinerent. Quin SC argumentum operis non gratiem Si ornaftim flilum.fed perfpicuum Si mediocrem requirebat.S; pleruncpgrammaticum,hoceftinterpretationiapta.Non eniin recitare tantum uerba authorum uolui.fed plerScp etiam, ubi bpus uidebatur, explicationem adieci.ita ut hoc Volumen n5 tantum Hilloria fit animalium.fed etiam expolitionis loco in plerofm omnes qui de animalibus aliquid prodiderunt.futurum. Nam qui librum aliquem explicandum lu fcipiunt,duo pracipuecurant.ut uerba Si fenfus authoris declarent, Si aliorum fimiles locos confe. rJt, quorum pofterius quoniam in hoc opere fummo ftudio perfeci, collatis tum aliorum tum unius authoris eadem dere diuerfis inlocisdifla.minusoperapretium fuit pluribus declarari authorum uerba cum ipii inter fe loci tam diligenter coUati mutuam lucem afferant. Sicubi tamen opus uide*

Pr^fatio

b3fur,iierba etiam Si^ fentcmias pro mediocritate mea, tum aliaSjtmti per parcmlicfes, ut iiocafitjCi:»

pofuijAcceditprarterea quod natura animioOili cultu 8^ omni affediatione fim alicnusibaccura is lis relicila quibus uerba ma^is quam res funt cordi, Sed ut copiofius dii^a paucis repetam,proIixum hunc librum fieri oportuit, primum quod ex innumeris authoribus confeflusell; deinde quod fiepe Biulta de meo declarandi caufa adicci. Poterat tamen fic qiiocp multo breuior eire,fiPhilo!cgiani

noftattigilTemjinquamenimium fuilTefateortfedriancquorp diligentiam, lino admodum utilem,

ineundam tamen grammaticis dC alijs quibufdamfore (pero, mihi certe magno labore, multis uigia Kjs conflitit.Philologiam autem appello,quicquid ad grammaticam,&: linguas diuerfas, proitcrbia, fimilia, apologos, paetarum di(3-a,deni<j ad uerbe magis quam res ipfas pertinet.Hatc &:huiufmodi magna ex parte ad odlatium flue ultimem de unoquotj animante caput reieci : aliquones tamen in priora etiam capita irrcpferunt, partim quod ego uoluptate quadam ad digrelfiones eiufmodi Icui occafione inuitabar, partim quod lucis nonnihil authorum locis commode lliic recitatis afferre uide« renturtut cum alibi tum fecundo capite, ubi de partibus animalium fcribcbam,ex gtammatiris,me> dicis 8«:altjs fiepeplufcula attuli. In tertio, ubi de cibis animalium 5C morbis agendum erat, fiepe ad plantasiquibus illa uel nutriuntur falubriter,uel fortuito guftatis Iteduntur aut etiam necantur) cev pioflus defer ibendas diuerti:& fimiliter in quinto capite, fi quar tales erant ftirpes, ut ijs per uenato» res cum aliqua efca obieflis animalia perirent.Ex profeffo nero in ipfa philologia, plantas illas nomi nare 8f interdum multis deferibere folitus fum, quar quouis modo nomen futim ab aliquo animali traxerunt.lam capite feptimo, quod eft de remedijs exanimalibus, SI noxis quas morfu itSuue aut in cibo fumpta inferre folent curandis,non raro multa altius repeto,rci medica illuflrada Audio. Eft ubi loca autbortim depratiata Sf reftirucnda,digredicndi occafione pr^buerunt. Breuiter.ubicuni^ rarum aliquid,aut alijs indi<ffum,fe offerebaqquod explicatum communes literas illuftrare uideres tur.facilius ad id enarrandum ab inflituto deceffi . Nam cum a puero in grammatica & philologia ftudijsGracis Latinis^ educatus fim.Sfadolefccns adhuc eadem profiteri coeperimtdonec adultus ad maturiorem philofophia prafertim naturalis Sf rei medica profelTionem accefli, qtianquam ex illis quoip philologiam non parum auxi ac folidiorem clFeci;£«: auidilTime femper uarijs letSionibus me exercuerim, polfe me aliquid amplius in rerum dC ditffionum uariarum explicationibus quam uulgus ftudioforum prafertim atate inferiorum, ST alijs occupatorum ftudtjs, mihi perfuaferam, Qiiamobrem liberius fape SC copiofius" multa fcripfl, ucteres ac recentiores reprehendi, nullo pro> fetSouel obtredlandi aliena,uel mea oftentandi animo, fed candide 8f fimpliciter,ut quantum in me effetpublica fttidia promouerem.Quod fi nemo improbat illorum libros, qui nullo ordine utquidtp «n mentem uenerit,uariorum authorum uerba & locutiones in utratj lingua enitcleant,ut apud ue, teres Macrobius, Gellius.CafIiodorus,&: quicuncp uaria fcripferunt, quorum pTui imos in fecunda Bibliotheca noftra parte recenfui:& apud recentiores cum altj multi, tum pracipue Gtiil.Budatis, Calius Rhodiginus Si Calcagninus,Politianus,Erafmus j^ot.Sfc.fed tanquam optimemeritis qui- cuntj uir bonus Si uel mediocriter dotffus, magnas agit gratiasrnon uideo quo iure uituperetur no^ fter hic labor,in quo multa quidem ab alijs di(ffa,fed contufe,multa a me primum prodita, ita digeflj & difpofufiut propemodum nihil non fuo locoredditum fit. Siquidem omnium non folum ftia funt capita.fed capitu etiam partes, certi ordines,priores,pofleriores,media, uno fere Si perpetuo per uniuerfum Opus ordine feruato. Et quoniam non rarenter incidebat, ut aliquid diueribs in locos cx illis quos inftitueram referri polfe uideretur,ne nimius eflem repctcndo,fere ab uno loco ad alte> rum lecfforemremifi.nifires tota paucis repeti polfet. Hac Sf alia quadam (ut diuerforumauihorS uerba, Kftili uarietas) inaquale,interruptum,& falebrofum ut ita dicam Opus, 8f(ut aliqnis forte obtjciet) fcopis fimile diffolutis reddideiBt: quod uititim egoetfianimaducrterem.committeretame non recufaui,dum ita prodclfem Erit autem hoc quicquid eft uitij multo minus,fi quis fecum reptr, tet.me illa omnia non eo inftituto compofuilfe, titcontinua leiSionis f«rie ccgnofcerentur a ftudio> flstfcd ita tempera fle, ut quicquid aliquis fuper quouis animante nofle defyderariqid fuo ftatim loco repertum, per fe etiam legere SC clare intelligere polfit. Itaij fi quis tantum ad inquirendum per in, term-lla hoc Opere uti noluerit, qui DitSionariorum Si aliorum huiufmodi communium librorum ufus eft, hocredle facere porerit.quod fi perpetuo fere nobis obferuati ordinis non meminerit, indi, cem alpiiabeticum confulaqqucmm totius Operis.id eft fine fecundi Tomi, utricp Tomo commu, nem ademtis, fi nihil interim aliud, uthemines fumus, acciderit . Idem fere Plinius in Natura hifto» riacauitmaminprafatione ad Vefpafianum, Qiiia occupationibus tuis(inquit) publico bono par. cendum erat, quid lingulis contineatur libris huic epiftola fubiunxi, fummacp cura ne perlegendos hos libros haberes operam dedi , T u per hoc Si alijs praflabis ne perleganttfed u t quilq) dcfldcraue. rit aliquid,id tantum qiiaraqSrfciat quo locoinueniat. Hoc ante melccit in litci ts Valerius Sora, nus inlibris quos EOTr^iVwf/ infcripfit,Hac Plinius. Qui in arte grammatica proficere cupiunt.

Si alicuius lingua iifum fibi compararc,illi ab optimis grammaticis qui methodo compofiiiiia(ut uo <ant)artemtradtmt,a literis Si fyllabis ad ditftiones Sf otSo fermonis partes, SC pofiiemo fermonem ipftim,8i fyniaxin progrefli, artis notitiam petunt.interim tamen LcxicorumC in quibus flngula di. tfliones locutionescp enumerantur longe aliter quam in prpeeptis artis, tibi nec omnia flngillatim nec eodem ordine recenfebantur ) utilitatem non negligit, non ut a principio ad finem perlegat, quod

opero.

Ad Ledo rem.

opfrofiusqiiam utilius ficrct.fcd ut confulat ea per interualla.Ica qui awiirialium hifforlam rogflitUs rus eft.a: continua fcrie perledlurus, petat illam ab Ariftotele, & fi qui fimiliter fcripferunt ; nollro liero V olumine tanquam Onomaftico aut Lexico utatur . Non enim me latet quod Ariftoteles do. cet de partibus animalium i.4.multo praedare (ad philofbphicam defcriptioncm ) & eruditius ede, de animalibus ita fcribere,ut tum partes tum affedus pluribus communes fimul tradentur, per lo= cos quofdam communes explicata eorum hiltoria, primum ea perfequcndo qu* communiiTima funt,ac paulatim ad minus communia, pofiremo ad ea quae certis lantum generibus ac fpeciebus in. fimis propria fucrint,deicendendo.nam fi in fingulis animalibus partes d( afFedus aliquis ftngulas tim confideret,multa fubinde repetenda erunt, qvod perabfurdum(inquit)& prolixum fuerit. Hoc ego difcrimen j[uamuis(ut dixi)animaducrtcrem,uolui tame animalium hiftoriam iingulatim per» fequi,quodid noftro tempore, quo nomina plurimorum non amplius intelliguntur, multo utilius futurum iudicarem ; S( nonnulla frequentius repeti minus abfurdum putarem, propter ordinem eiufmodi inl)itutum,ut inquifitioni magis quam continua: ledioni fertiiat hoc Optis.no tamen om. nia qua communiter alicui generi infunt, in fingulis etiam animalibus pofui, tum quod quadam nulli non nota (int,utcommuniffima quadrupeda partes: tum quod in quibufdam fi quis dubita» uerit, facile ad Ariftotelis locos,in quibus generatim illa tradantur,recurrere poifit, dC fortalTis nos etiam aliquando de animalibus fecundum genera Si fpecies nonihil commentabimur. Adde quod commodius erat per fingula animalia hiftoriam a nobis condi fti etiam nomine, quod non phyfice aut philofophice tantum, fed medice etiam Si grammaticede unoquotp tradare flatucram. Nec ca. ret tradatio ifta exemplis ertiditorum.de plantis enim uix unus aut alter, ut Theophraftus, Ruel. lius.itixta methodum illam qua: comunibus partibus Si affedibus plantas fingulas fubtjcit, aliquid prodiditifingtilas uero feparatim plurimi deicripferunt Si olim Si noftro feculo, prscipue medici, Vnus Ruellius fere in utro^ elaborauit,utGalenus quotp, fed in facultatibus tantum deferibedis. Fateor equidem potuilTe me quamuis inftituto meo manente, in multis multo breuiorem efle,niii praeter catteraexquifitum etiam iftud diligentiae mea: ftudium me obledaftet.Vbi in mentem uenit Liutj illud quodam uoluminefic orfi:Iam fibi fatis gloriKqua:fitum,8i potuifte fe definere,nifi ani» mus inquies pafceretur opere, Quanquam, ut inquit Plinius,maius meritu elTcqoperis amore(qtiod ipfum non fuaefed Romani nominis gloriae compoftiifledecuiOno animi caufa perfcucraire:8ifhoc populo Romano praeftitifle non fibi. Ego quamuis Liuiuifi non folum uel animi gratia uel quacren. dx fibi gloriae, ied magis etiam hiftoria: ueritatis Si populi Rom. illtiftrandi catifa,fcribendi labores ftiftinuifle exiftimotmodeftius tamen dixifle iudico,ita ut dixiune fi eo modo quem Plinius requirit dixiflet,arrogantior uideripotuiflctjUtquiclariffimo totius orbis populo Si gentium nidori ornas menti quippiam ftiis feriptis ais^elTurum de fe praedicalTct. Ego fimiliter etfi totum hoc Opus quale, cuntj eft,non mihi fed Reip. Sii Academiae noftra:moderatoribus(qui mea' puero fiia liberalitatefo ucruni,fouent^etiamnn,etadea qti^ ejepi alacriter perficienda hortanturjuniiici fumdeberiuolo, ac fi quid inde gloria: nafei poteft, ad illos potiflimum recidere : modeftius tamen, ni fallor, hacc re. ticeo,8^ aliorum relinquo ittdicijs, an laudis Si gloriofac famae ex opere quanquam non illaudabili. Senatui Si Academiae multo iam tempore multis nominibus pietatis, dodrinae Si uariaru uirtutum clariftimis.accedere quicquam pofltt,

^Sed nimium forte hic etiam prolixus fum,dum Operis prolixitatem excufo, quanquam obiter fimul alia qu jdam egi,ut commoditates quafdam eius oftenderem,ac fiylum nofti tim qualemcuncp excufarem. Pergo ad reliqua.Et quanquam de immenfo labore noftro ex antedidis fatis coftarc pofl“it,ac ipfa Voluminis tum magnitudo,tum uarietas Si difficultas explicatarum in eo rerum pro me loquatur,addam tamen nonnulla,fi ita fortaflis aequiores ac benigniores mihi cenfores contin. ganthomines dodi, (nam de indodis parum curae, ) (icubi me ofFendifle animaduerterint. Magni enim Sf ardui conatus,etfl qpn peremnia refpondeant,ueniam merentur:S((ut ille aitjopere in ma= gno fas eft obrepere fomnum. Plinius fe naturalem hiftoriam fuam confecifle fcribit ex exqtiifu lis authoribus centum,adiedis rebus plurimis.quas aut ignorauerSt.aut poftea intienerat uita : neC dubitamus(inquit)multa eftequj Si nos pratterierint.Eadcm de hoc noftfti uolumine accipi qjlim; quamuis non folum exauthoribus centum,fed multo pluribus id mihi concinnatum fi't,ut facile eft computare ex catalogo eorum quem infra pofui. Erat autem primo perquam laboriofum omnia di» ligenter SC cum indicio legere,deinde excerpere, Si ad fuos redigere Ordines : ac rurftis inter Opus feribendiS conferre,cttm permulti eadem diccrent,alij ab alps mutuati expreffis authorum nomini» bus.alij fuffurati fuppreflis. Qiiam uero SC difficile Si t*dio plenum