DAVID AND SYLVIA STEINER YIZKOR BOOK COLLECTION

STEVEN SPIELBERG DIGITAL YIDDISH LIBRARY

NO. 02744

Czestochowa Memorial Book

Czenstochov, our legacy

THE NEW YORK PUBLIC LIBRARY - NATIONAL YIDDISH BOOK CENTER

YIZKOR BOOK PROJECT

NEW YORK, NEW YORK AND AMHERST, MASSACHUSETTS

THE STEVEN SPIELBERG DIGITAL YIDDISH LIBRARY PROVIDES

ON-DEMAND REPRINTS OF MODERN YIDDISH LITERATURE

©2003 THE NEW YORK PUBLIC LIBRARY AND THE NATIONAL YIDDISH BOOK CENTER

MAJOR FUNDING FOR THE YIZKOR BOOK PROJECT WAS PROVIDED BY:

Harry and Lillian Freedman Fund David and Barbara B. Hirschhorn Foundation David and Barbara Margulies The Nash Family Foundation Harris Rosen David and Sylvia Steiner Ruth Taubman

Original publication data

TITLE

IMPRINT

DESCRIPT

SUBJECT

add'l name add'l title

Czenstochov, our legacy / [edited by] Harry Klein. Montreal, Canada : H. Klein, 1993. xxiv, 360, 117 p. : ill. ; 26 cm.

Jews -- Poland -- Czestochowa.

Czestochowa (Poland) Ethnic relations.

Holocaust, Jewish (1939-1945) Poland Czestochowa. Klein, Harry, 1918-

Tshenstokhoy : artiklen un bilder fun alte tsaytn

THIS BOOK MEETS A.N.S.I. STANDARDS FOR PAPER PERMANENCE AND LIBRARY BINDING.

PRINTED IN THE U.S.A.

CZENSTOCHOV - Our Legacy

(lyr’^p %iynyn) ]”Vp nyn

layjiso’nK ]yiiyj t’K VKyiBJKD I’k yivDipytjy lynKSKOoiyiyo lyi iid "j’s nyn 11K lB”p’ByDOB'?’n ’T lybl’DK^DK '7Kt OKU Dy3*1KS 1B”“13 K ^’IK ID OKI ’T fK 11K KDJK1KO ,'7Ky3B3KO I’K lyiiKOKDDjyiyD pD loyo’ivopK yoyVoBKiy'jyiyj

IDKDiy yorr’mKB

oVk DiVaiytKt nyn px p’Vp nyn o'o oyo’OKp id k piKiiyj B'7”inyT t’K oy K p’t 'jKt ID OKT .lyi’OKp lypoP ■’oi'? Din 11K lys’nxB-ys’n -lyn’iw .n .lysMiKB

.oyDKp’VnKB yj’'7Ky'7’D yj’oyy’ tD yVx is UDjyjiyi n px'? Diy’i 11X iiyii p’nyyj lyn 0x11 "jxt .lyr’i^iyi lyDD *iyn oxii ypxo iVxt lynxt’Tij X 'I’lx Dxn pVxB p'rny - ’SX3 dkt 0x11 nm’^i ynxfnj n I’x loyjiXB D'7yii .lynD tyii’p yin'pwnix .pVxB iiyi’x iid Vo’n x oBxinyjmx idix p’l'mntDx iix

.D’3pt ]ix lyjyn

t’K xoiy’3 lyn fx p’Vjnix lo’iu lyijix 0x13 d’ti lyo'jx iyi I’x oy^ix lyTJix p’l Vxi ixnyB X p’'7p lyix o’ni ’ii ,Dy3’”x pB oxo i”p oii/D lynyj p’ljyoiy lyo’na x ’ii t’x tjix O’n lynxtD .oymx yiropyVxp ynxt3”nyi x lynyj t’X oy 1x3

1X3 .D’llXB 13X10y3 t31X 0X1 0331’ ’1 px yOXO yi:^''1’X yD’113 ’1 10X'7Dy3 DXIOiy

yiy’i’x :’3i pxiiy3 ]XDy3 fx oxn p'jx oxi p’BO’ix D3ypy3 i’d ]3xn ”1 o’n lynxny ,iyD”n3’p .Vik; piB .’7 .iy3'>’ixB y'7y3X’oyBxiB .piVp lyoyaix ,yoyiB K^’B '11 iyiiy3 TD p'pxii yoxn iyi:/’i’x iyi ix .iv'xx pnxB dixbo .ni'^p iypiyiii3xn 0X13 ,i”B iyi3ix D’ iyi ’11 lyB’D 11X 1X13 iyt3ix o’ii3 ’IIX t’x iy3’iyi .11^3’ iyi n’lx px D’i3y3 pxi i”'7X TO ix3iyi ,t3ix 1XB mill 0X11 p'7X 0X1 .xoiy’3 lyn iy3”i ”t .pyo”! yiy’ix3ix3 ’i iin iixiiyi D3xi33yDix Dxrii3 ’itx rx iBxiyy3 ’B by 11B niiy ni’33 poiynipxi pyiiiViixiBK yiy'ixoo’i I’t lyi’sya 113 oyi px PB py'? I'jyiio'jip px yo’VBxiy'jytyi pyii iy33i3”iiyx3 .D”'7i3x'7 yoyiiyoxiy3 03 .oy’sio’D03’x i3yii iy33i'7i3xnBX XI iy3”i oy .iix30X03yiyD py”D ip’'7xnx iyt3ix ’1 .Dy3iXB iiyD”i3 X tj’ix isiyi px ,ii’x ono iix d’I’H’ .iD”p3y'73ytiyB X 113 0X1 I’X D”s iy3'?yi iyi px .iDBXiy3xnDi3x'7 iyiixDX03yiyD iyi iib pyo’H’opx

tyii’p "jy iVxBys iy3”i 0x11 d’ii3> px o’tyiip iyiix3XD03yiyD ’i ixb i3sn yi’ii’ii x

■oyn lyii’p "jyi oiyi

i’'7iD'n jiy’ jiK ,i;{3K3 oVx oyo’nxp "ii3 nyi 33i3ypiy3K iix p3Xi x onip oy ly'jo’n y'7y’D3X3’B p'jnxi i’ik ’ii iy33i33yiDiy3x jix ’n ,o”y i3y3pyiix ixb iyi3iix3

ID oyi 13y30’11X D1S

iyi IS iB'?xny3D’n jix opi’iiyio’D i3xi oxn ’i ps 03yi ’i iiyii Dpixoiyy3 1'jKt

.^]^2 oyi iiB 33i3”iyiyi

CZENSTOCHOV - Our Legacy

1992 ,15;3KDp>K pIK’ VI

5?3n:is’ik

l”ii3yTKn ’ax :iis

ps in njn nn ^yT3^K .pyiiy lyiyp oa^’a njn”'? to okv opKS k t’x oy V”!? K pyiix TW O”! ,pyvx d”i oxn jxd py’ db^’i ,sx nix iis I’t Di”a? ppiyiyj

.D2y'7yj3nn pnin nyi pxn oxn p’x n ps

lyiyn’x nyo’vu nyn iis yp’oxoi^sx .p’x nD’'7Dn nnxa^ ysni y3”'?p n ,Ta yomj n ^n I’x pxnx2”x rvat n oxnyj ixi laxn y3'7yii .iixoxooiya^D px n'7’np ps nnxix iy'?oxn”x px’ nyonyni’n ps piyn nioVip yomi n .namin’ yp’DO’n pxn n’o ,nx'7p'7xs px lay*? nyj”Da? la^n’x ps .'jxnxa px p’oy nyvyn’x ps lyjiisxa^ oyn ps pin ayn nynsnx p tiix I’x djiv oxn pm pmi ayn osxtyn”x I’t px

.nxsxDOiya^D I’x py'?-op'?xD la^n’x

ynynix o’o paxnx p’t is h’st yonu n oxnyj I’a isxn nya ixi lyayt I'jxsnxp ya^D”n n pn ,imin pmj ay ns d”s lyn px p’x lynxDxaoiyarD yVxDXD px pxnonx iis no’na? yi’Di"?! yomj ny”! pnnynx iix ]'7XBynx nix ^nx yarn’x yomj nynix iox'7a?yn”x iVis px lysy"? a'n’x nx’ Djytno ps iJiDsmxs n’o piinypbysxa nya^n’x aiyrno p’ssis ay as tx o’a iixsxooiyariyD px nV’np n 0X11 piiipn^D yp’Vmi px pnionxo y'7X n I’x yDp'>'7”DXSD'>o ^ynyj payt n laxn p'7X oxn.nxDxaooiya^o px p’x n pypx pixnyaix isxn la^o’n ya?nx'7D'''’o D'7yn n iix .a’^yii nysjxj nyn ]id pnx n nxs jxd i'7yn p’o px an’syjonx la'a^n nynix pnwyj-ana nynx .nioxionx nyv px pya’n n isVxnyia’o nynx axn nyn px Vxa laarny ais .pnixiiynx nix ^nx ^sxn nymya ya^om n piiasnixs *)nx ,’iTX ni ,pni ]iy''jx'7xa3yB iix p’Vosxa'iyoni pmj nyv .yas’a^yj ny3’'?a'3yB

.yoxn^x I’x p^xs ya^’n’x yxixi oxn piiynnixoix pix pa^’oo’nxo x

oy ni nx*? ntx ,nyp’3”x p vx p^xs la^’n’x pyp pyD'>'>n ’n ps oxn nyn ,p'7xs ya^’n’x oxn piaynaisaix iVni nyv OToonpy nx"? ntx ,]a?D”n ’n in’aonpy Hy>n’x oxn pannxs ps .Vxyn’x op'?xs ny”T ."jxyn’x ny'?x3X’sxj ny”T inxnyi t’x oy yaoBXTnni n pynis piiyi pjyi nyoVx’jyD’a t>x ]n’x 'I’lx mn’sn ya^o^n n ,p'7XD oxn lyjxae^aax vx ntx px .px'joix anxn iis pjyt p’x ’n tn yos’atyj nyn I’x

.ysxn”x nnta I’x aiaayn’x

pVxB ]ya;’atD”n ayn ps pinxs pnyj lyjyt niD’nat y3’'7nyD'?x'7yB''B yay’ inxiiyj n3x'7atD”n rx ]D”s yinynxa ’n I’x nyoysat ,p'7xs yanrx oxn pnynaisaix nyjyaxnsatyionx ix inxnyj vx oT’D’Byo''DJX nyn .ot’D’oyo’Oix ps a”n n nysjxj nyn nys’x inya^naisonx oaynaatyj '7xyn''x ayn axn n .Vxyn’x nyanata^n T’X oy t’3 ,p^xs lenn’x pxaxi ps niaxno’ix aVyn x nxs inxa ayn ]0”njis iix B'7yn oxn ny .y’nxya yetB”n ya^x ’n ar’apxns p’saninx lyanyj axn px ny'jB’n lyaipyi

CZENSTOCHOV - Our Legracy

^yDxy’7 iiK lyoB^iy i”t tk ,v'7y^^ lysjKj lyn ’no px pjxns ijkt is DDya^yj oc^’a I’t oy ny dkh tj^yn nysjxj iyi ixs ’ns px pjxns iix .fiio it’s ii’x ’t loxniso’ix fx b’s

•IxDyj

ny TO lyyt yvTwyx '\yv'VH lys px UP’jynys^yj yp’i’iiD ynyVyrx yVx ^X3 pw oyn lyn tx i”x Ti pyi oxn ii’x .pyjixs oxn p’x ,j3i:''’iy*iy yab’yr n ni’n ^y^^?■>^t?t5•>'>^ nyts'jx IX fx oy .lypiynyj iniyoc? lysx pin rn ,]yK?yj D\y’3 oyDy'?ytx ps nnnVn ■iyp’a”x ix t’x oy .pVxs pn’x po fiio oyn pt is Vxyi’x ny'7X3X’sx3 B(7’3 nyn in’x laxo opaisiJXBit^ pnxBO’n i'7X3X''SX3 x iio ]ix .p’K oyT liyp PP'^^y

.»]’nyT iJ’ix ’T pxmxD

B3”n )nyi”'7p ’as iixaxBoayB^B iis aan px Ba”nD lytaix pixa p’lu x Bmp oy pyjo’nx IIS jJuayaBB'ix iix ’n yo’ni i”t ixs (ynxixp ,'7xyao3XD px p’Vp ’lyn ps iBS’ix p’l t’x j’BS’ii oayaaiTxa ,b?’1’x I’x px c?’'7J3y ]’x "nia" ayiixaoayi^B nyi oya BayVyjaya’x pxn 0x11 la’x ayiixaoiys^B "an ib”iis" nya p’oyayoi’xaxs

•lia nya is I'^x’aBXD B’n iay”Bms”a .pain

.pVxB X oVx la’Bt’opy ayB”ii iV’ii p’x a’n a’lx tx pxn lyi’t ]’x isaxa a’n aian laxn pB”a ’a 0x11 nya is Jiiiyaax jxb laya’x p’jaya’ax BKt’i a’n payp ’a B’n patvn iJ’Bi'?a px yiax"? x ix3 pxn a’n ,yDxa”x px py"? yKt’a’X oxa oaxnyi layii BVxsxa B«t’3 pp pVxs aytaix is pnyj laxn pB”a ’a 0x11 oxa .ayaayn yBtD”a aya piiyj t’x pain nya oaxnyjB’n oxn 0x11 an aya "ayo'pyj uiaxnBuaya’ii" B’n B’n BStttn payayj x pyaxs payp is ixiw is Kt’t’s lyiiyj t’x 0x111 an x Viann an pVxs Kt’a’x X p’BO’tpy oyn oy a’lx .la’x man yp’ajynip ’a tx pxn a’n ,iKtB”a ’a

•pyb py’a’x oyayaxiiya aian nya axs paa^n x pyaxs oyn

C2ENSTOCHOV - Our Legacy

D*?Kna’N

1942 -nifl’D Dr “|N3 3KD «

iiNSKDonytyD ]3"rn

7 tno H \7t/‘ivn H\7y> •^yf pn no'^v)

iJ n>»np yt/>*f>H y^>n> n po )a*)m *»yT l»ii3ytNn

16 nNdN\7^)yt/o VH ^y>yN\7*>Noyf po vv^hi

17 )NttT>*)0 V'f V'V>^5V*^N .1 V'l

21 )H*i*>yTy6 i V'l

24 V'f

2s )ay> vn^H )yryit7MN onn MtH V'^p n

27 DN^NU^IWU )>fi )0)ytt>N*1fi

21 ^M\7y> >f *TlHOt;iy*tM1

10 yt^y*>d yt/n>H n

11 oi>iy )ynyMH*) >y ^iiH*>yi ^V>p pn

11 \7y)«^o •>yt)N )H po l^^DytNn >3>r

16 iy:i»*)t; yt;»f*H y»v 'poiw^nwiD .n

19 y^yt vH dim '1 )iHin am .h a

41 y^at iiTi^aH '1 am

46 o^yii ayiydipyidiN )h po )u^Ndt/yi )d>d v'V)v^ivm v»>)a V'l

10.... dnif Y^NpNia bKid^

11 pVMby yi^tt )ia piyijH yn l»^p

1^ iy)>>>p apy» l»mvwi >aa

17 daNi’^a dioN V l^mymi >aa

00 f>t>

61 d>vi*Tp yayniM pyii«;aMd \7v>i pHd am p>ii»b n

64 >pdimp>t/taHa )>»>)a aan

01 )»mytNa ♦aa

01 * ao l»^pua

09 naatn ayo - 3$ aya ia .p.n

V'^P n

71 iiHaHddiyvd aid> ayv>a>H aya ayiyaa aya>^

79 aiRdvbMH ayimaMdiyiyd aaNibyi .h

17 dyoiy ia dt/>3 fHi rm dy V'^p n

11 aia )d>Mia )dm am )dt>Nn mi l»mvma >na

II vdMiNaipH* ypa»a aiaaa aVi^a aswa awaiy* oi^niytNa ^vavn

1^ mn

1’ waan pwy )d>aN3 )io )aHt>ay uayayr pvanv)

’1 (layaayatJM) ayntMd >-Npth»

’7 VdMmawtN^ p^aiyn a"a ^is>'7v

’1 imaHdtMyiPd pn )^h> y)*m lNm»\3v; nvyo

1®® laayn yiyPNayi pa ^da^ddyi V'v>v^3vaN v^^Ma a"a

III mnanddiydd paim^ Tia pa aanw ninii n«at/ V'‘?P n

U'ii2:-i2:Ka nyi •j’jk

...avu n ]iS3 nunDT

I , 1

!

*

i

l\

n

I

I

..

7

CZENSTOCHOV - Our Legate

NJNii nn7iu

nns H ndi;a nn ]’k

]iD ]DKJ '>^ ]3!jn ,1942 pD nyaoyosyo ]dd-21 oyn .nonyirx ni93 dv lyjKjyj piyi Dvsnj'nyoyaiK n .jko iDyViynyi jny’ ’n lytyjD’ix xoyj ,]y3ynKn lyuxivi oui’i ivivi jv’tid yiyn” n .nyxyVs'Dvnnx vnv’n ix .Dxnva ytyo”T yiyn’iynxD n j’x jn’o jix lyoxiyo .iVn n jiyxiiyi nxi px tn’iynxo i^xn jVxiDpyVyorx y^y^3K yVx ]ik loxpxmx .nyny"? n ynynix yVx .nyxyVs'oyanx yiy’n ix jyVDpx n nyanyn ca ]y’n jDxVyjDnn ono ya’i o’a jyiyi .loyanx ix ni Dxnyi nxi jaxn oxn ,p” P’ly ynyx*?’:! yny”i o’a opxu-]Dx'7ptt; oyn p’niDxVpo’ix ,]Dxj n ’n .o:yn n ”3 jnxiy t*! p'?xu\yyj ]yiyi jya axn a^x^ ]ix xt n’7n ]yj:xiyj ]iyD:ya ynyuVy iy:yt dxt .]nyn ix opnyaxa Vdix pnio’n •lyiyiixT D”2 jxa ixixi x ]n”’?mxD ix unxn na .j’nx iViiy n px lyjyt oy .ayaax jx ]Dyiyj yoaxxa n jyiyi "Dxn-]ir'' ]id oxava ’i ]’x ui’DaxDDxn nyaaxxa x ny3”x .iDixcyiyarx p’p ]yaipyj oiya a3”n Ijyii aV”xayT d’x axn ny .'ryxiyiD ayn ^yiy pyc’n la’a oyiaiy x ."jnVriD’ix" ]x jyaipaxD ayn ay ix .it” ’’a otynyn oxn .xna lyn .pxnyj apmya y*?}): a”i n’X" : a ixtyj jix aiyi^ayiix in axn Vyxiyno annxoyVya Vyxiyio axn jaaxxa ]id ya’a nyn inx ."nxs aaan aaxp ay Dinxn .]yBipnxD aiymxj ayn ay ix .anyamxa ]ix nyany yay'?ay I’lx nyn u ]axn inxn ay axn .pyaiya nyanna n ]yay3 ny ayn piximo

?ayanx

IX aamyj laxn V^a .ina’aiy-nns x xayj px aiynynyi axn ixn nyax nxaxaajyiya px xn ayn .nyaayasya ]aa-22 ayn .awnxaix ix .jV^xnyn

X ]yaipyj3x nx a’n "nyiynx" nyn ]ia ."jnVnnanx'inv" n jyaipnxa yaVyn .nyi’xnpix I’x py’axV axau? I’x jniy in lyj’ayj ay ix .ny’i’ a’B pxa iia x lympyj nynx jyiyt 'n ix .aanxa pany in jaxn ,aV”xnyn axn ixnxaayn x iia ]'>nya'’aj3”x ix .nna yiyVna x .p” n yaVyn .jiyaxV jix nyi’xnpix ar’siyxa jnyn jxnxaayn I’x n’x ”a tx lyjyt ”1 IX .axtyj n’x jaxn ’n .yu?nxn jia ]yaipyi nyna ixa x a’a piyt axn ’n ]Vyn ax’x .in” n an’nnip’V px xayi px a’li^nn ”nx piiyi anxn

.p” nynxaxaajyiya a’a pa ya*?yT ’n px xayj pya’x pxnayiamn ainraymaiy x m in axn ny’n’ n

.an’D IX an’B pa lapxnyj rx na’x

1942 nysttyusyo ]oo-22 pD si’JtpK" ’T

.pynp ynynjx yVx pa ]ix aaxa nyn pa ."axn-inv" pa pmnyannxa n yaayW piiyi payt aPa ix .p” yVx ip'xinxa aixpyi aiyn ixn pxn t’x tnn-nypnyna3?<n I’x .yanypnxa axn ajxtyjjx pxn axn .ana’a IX ."axn-jn”" jia lyiy-y’xxtnxjnx nyn .yVnxnxa axpxnnx nyn paipyj ynyan pa aa”n ny ix .anyannxa axn px .lyajya nyp’naiyna nynya'ry lix pnxa ayn ay ipyniy ix pt axn nxa xauin nx ay tx .pynp

.piyyj lyannxj VVaa ayn ay nxa ,pnxa nxa aiyn .pxViyyi aiy’a ma’a an ’xxia pa aaxa n nyanyn payi pyaaya ixax pxVnxa piiya iaaxV*ia!<i ’n pa’n .paaiann yny”t px aaxnyj nxa

CZENSTOCHOV - Our Legacy

8

.pKiisi jyjyi ]tt?D3y!3 yp’njyDxn n “ivas ."pwoDiV" a’Vis

laxn ]9aKV sipnopsVv v'?h tk ,*iyDDJ»D n pn jj’VsiVb p’njsytnyT ]”K cn .nanVa n ikd Vsax nw ’ii ]DD’i*?yaD’iK Vvn ’itk ^Kaxo’a lip’oxou; Dvn iid nyojxa k .p’OD’naix ]nKnya "fwoDiV" n vh Vxa

D^’VK■^03Kp jiK Koy3 ]iD ]Di<3 ’T inKDy3Dnn t’K D'7KU«;3i<*o»o’xnopyW

,]»333D’'V sVs

]iD is'niyya iix ly’nsD’u? oismyT I’a ]3xn 3KD3xd “lyA^tK 5 onx

jiK ,]nKiiy3 3X0 T’x t’3 ony’n»3 ]3xn mVip iix ly’nyo’a? n .iu^o”t D»s”V9 n 'I’lx pVpys o’a yojja »o’n3 1< i»t“iyn n’a i3xn Vxa?<o'a loVxny39x ]3xn iyonx33Xtt;i n =m ,fxV9 dix i\yo”T inn ]3no»3 jnsn

.33ioxnx3 ns’n

T

]3'ixy3 ’iTX 1’t oxn ,mVip jix iv’nyo’tt^ o’a 0”V3X3 ."y’xpx" n I’X i'”33’nx 03X’X’W9 ju^n” X ]yinyn n’o ]3xn Vxaxo’a ,nw ysyVov ssvVoy .’ino i”i D’3np "3 OTxVy3nv3’x ]03y3 xn oxn ns ,T’in' nstn33x .pnx t’x ns I’mn 33i3’ni nsn I’x D’x is ]DxVs39xnx is3ST in3ix iid n3ix oxn ns .n3’p ]”Vp x ’ii is3”n ]ix i”o\s jsnsn O’x i3xn n’o SB;n'’ n isii :xos3 I’x ]3XT sssVnsn’ns nx9 ]saip os tx ,oV”snsn isaipx3 ”1 ]3xn .i”nx oxnxo’axp px ]saips3 3Xonx9 is3si ]03X’S’’7X9 on’9 nsoVsn ,onnxn3S3sn ixo'09’in"snsonxn3Xtt>T osn ii9 Vsdxo s

,]S331t”113X n in’DD’IX ’13S3 iVXT ’’T IX ."S’SpX" nSX3X3 nsn O’O ]X

osn ,PsDX3 Dsn is ]dx91s oisn yi osn os nsn isaipxn iVsn ’n oxn oxn '»’S'»Vx9 sisn” n oxn ,s3X3Dnx soisns n .psn jDxisnsn onx i9nx ssVsn ,]0X3 n I’x .]S33i3’m stt;n” sVx I'x i”3 is isns3 I’x ,]saipx3 .nsni’p ]ix |snnD ns3sa ,in” s’??? i3xt3x px ,psn ]tniS33x osn os psn3x insoi’n ns3”x ]S”n I’x I’n ]ix 0X3 1’X onnx nnios9in3 j*???! ’n t?< lDn?<n ]S33i3nn n .is’7ps9 s3”Vp isasio’o in’73 )3So ”t .pnxa ds”3 dis osn ,]o’7xnx30’ix yt osn os nsn ,n’o ]’X ]s*70’'7u; n o’a .jdx 13«'73

.]nsn joxisnsn

0x11 ,iox’S’’7X9 s?sn” n |saips33X ]S3St 3X0’03X3 ns3”ix ”nn oinx ]STS3onx pxn ’n .tnn'nspnsnoixn osn I’x niix o’o jsaxns 03nns3 pxn tn3ix "1 pxn ,op’xin?<3 Vo’3X in ]3xn ’n ni osnoxi ,]3xn3ss px n’o

.X0S3 ]’x isaips3nx9 nx os 0x11 ,]’?'”snsn ]3nns33x onsn jsa .]03nVx3 ’7sn onsn xos3 oxn ns3X .snsooi’o pisi 03S3 n lVxDS3 nx n” x ix ,0”nx3 oxs? nsns’ tx ,pw lom to px .is’nso’ts |'S3ns psosVp ”3 ,nsno x pisos D”3 ,0x3 n ]”3ns3’nx ]Vsn d"3 00S3 nsi^p ,ns3”p otsn 09x’?tt? xos3 ]’x .]3”V3 oxn jix onV9 x ns3’x ,t’'9ts jVsDonx jx 03”n os .lox^ts ois nsn«Vp n pi jio 9xnx otsn ntx .ts93 no3s nxo ps oisn VV33 jxp pa ,]0”ns osn 09’?sn ns3”x

.ns3oso9so ]00'25 Dsn p’O’no n3 os onsnn

S isoipx3 loiX’S’Vxo sisn« n i3j<n "S’spx" nso’nis nsn nxo 3x0 x .oxnxo’oxp psn” I’x 3xonx9 ns3’nx n’o O33nxois pVso is in Vs9X3 n .sottns n 'ii .ni?? op3i9 ]nxns3 on’DS33nin t’x "S’spx" so«ns n ts .nnnss n jn” n J3xt3X ]S33i3nn n j’x iS33X3S3 is3st ]03X’S’Vx9 stsn’’ .nst”n n jio ]nsno n px isVpso sns’n o’o i’7Sounsnnx in itio ”1 ]ix i03X’S’Vx9 sts’Vno ,ns3’xnpix .jsonxnixan isoips33x ]S3St i?<3nsn

.onn?< pnxa pnx psno n p9 i3nos3

9

CZENSTOCHOV - Our Leeacy

]DKu;nyT spaxij? px iwjsa ynsoVv ivjyt Vx!3 dxt ’ii opjis

D’nxn ’T ’n ,'7'sw ’its i”i o:xpyj ottT’j ]3xn ”t *?”tt .otx id’ix pxnw

.oVxnw ]3xn

X ]»aTp»nxD "y’Spx" lyn ”3 ’ii nyi’n t’x p3X?3 jd’tx

yp’ooynp ^’ix yVypyoTy ]D’o iT’nyjJx oxn isaos’in ^y^ ."y’xpyVyo" IxiTyn ”T ’ns .)TxVny3’x iD”nyi oxn ny yoVyn .ly’iiD yaav iix nyjyo yp’njyyiD’Tx oaiiyi ’n lyjyt tjdx fjxi .oy3nx'iDxVpa7 ix jTDixpynx nyp’nopyVy .nyViy’D .nyoxVTy .‘itix3 “iy”t ‘I’lx jnxnyj oiynsya nyTyo .p”V3nxD DTX D”T nyD’’nx nyn i’tx inxnyi p’nuyny3’nx bsw jyjyi .yojyxj ]n”57“Tyn3X3TD D”3 oyTyxo yty’Txnu oV’STpyjsx ^’^ I3xn nyn’ii ]tx

yp’my’SD oxn ’n jyjyT Dy3nx-]Dx'?pTy tx "y3y3’VpyjD’TX" Vxx y3’’'?p ’t Ip’iy’inx DTX yosTymxD nyojT’iD ’n jix .sxip ]’x ]nxnyj OToyasx Vxd .]y3XJST> ’T I’K ]Tvn IX onxVnxD ’ns ,’d ’tt inxnyj p’noyj jyjyt

Ktjyj ]’K nyriann

p’XTxnx ]Tx i3’D jS’VsnxD ^X3 xuyj I’x jyjyT "y’xpx" nya”TTX nyn ixj

.Vmi jon’DttTxsmx ny”T f^’ix onxnyj ]3xn oxn ,in”'D3T’TD DsyVya cxn oxn .jjTnypVysxs yjj’nx ’n .nyDnxur jnxnyj t’x nywin nyn jS’Tx nVxs oxn .]TTnyTyn mu; ]”p oxnyj tju;’3 jix ]DDrnnxD-jxo ’n jtd

.]Dy TX DXTT oxnyj ou>’: "y’xpx" nyn ix: ixo io”nx

onypjia

nynyn’TS “I’lx onypiis usxoyj I’t jsxn oxn ,]n” lynyj lyjyT xoyj ]’X ]3xn onypTTs Vxx nyo’ini x ]td .nyony ysyViya yVx fj’ix ]tx .onyVyp jix ly’ino .nyjya loVxnxs loytyj onxn lyjyt oy .iu;D3ya ynynyo oomyi .pojya Dnynjin ix I’lx ]tx .p’xms .p’xjxnx .lyx .tirD ix nynrp itx P’n3yj”n .jyo ysyVuy 'I’lx iDpTnxns-T”su; o’a DinxtnxD ^’T jsxn ”t ]”jp’mx lyjyp ixn ]VyTT ”t ]tx imnx yy oyn ''D”X‘yDsyVu;" ’n tx ]3”noD’Tnx 1SX3 TX .os’nya du;’3 i’t oxn nyr’p .jyjjiT’TTT yns”T I’x ]tt>o”n nynx ]o:x’X’Vx9 iVyou;pyTTX ]ya oyn nyT”n yny”T jis in” ’n pTiyi T’X onypjTs ’n ]’x p” ’n jis Vmi nyn .lyjjTT’m ’n jo’n tx

.nyp’nny’ino x ny”T

vu’*n n

ysVyn ."y’xps" vo’nn ’n lympyjnxs t’x 1942 nysoyosyo iod'28 oyn

.yp’nnyns ”ttx ’n ’ti ’ttx DV’9u;yj9x pT Oxn P’TX pxnyj OTDyjD’Tnx jyjyT pxj'xoyj ysyVoy itd ny3’TTT3”x ’n .nysVyno’a y3”T o’a oV33’ny3aTnx ,onnxn3y3yn ixaD9’Tn nyn ttt ,pnxa iy3yT ysVyn ,o”Vsxd px itt;o3ya y33T’ po a”Vp9x x osxavi oxn oy .mnsura yny”T itd pxTTya on”tt;yx oTnx ’ttx px pxTTy3 OTxVy3ny3’x yp’nnyns ’n ”3 ’tt .oyTyxo yp’n3D”nxnxn yo3xpx3 ’n paTpyanxD ]y3yT ■’9 ’n I’X psVy3D’TX in” 03T’to ysyVoy ’n oxn pa nyn”x ."oy’xpx"

.pTXSXTT

"ov’itpK" ’t

ysVyTT "y’xpx" yonyo ’n paTpinxD t’x 1942 nyaxopx p-i oyn

CZENSTOCHOV - Our Legacy

10

I’lx Dsn "S’xp'X'' sp’TNT ’T .yp’'nv’nD n is lyVis dV’swjsx i’t dkh nysVyn ,"D»K“i’onxnp" px ]y3iDyj yi ]3xn oxn ,p« s’?? lyaiiyjons ]xnDS’in nvT .]xoos’irTOXDu? ]id yw ]'iyo3ix ivjxoiyyi ou^noiVa t’x 1X3 ott?'‘3 ,pixa iD’ix 01X1 11D ]3'”io3SD'»iix ^Vioxs oxH oiixn3y3yi lis’ia ]3’ipiy3nx im n3333 ]yoipj<33'”ix oixi yt i3|<n oxn yVs n oiixn3y3yi ixoos’in i»i oxn oxi ,o”’73XD'i»oy3is 'i iX3 .jO’iVs 13X

•ixaos’in'oxou; d»i O’ssnV is “I’lx pow X injnyj os^tasi vp’iiv’iD n «3 ’n t’x "y’spx" i»oi»d 'i "a y3»i’iyixD is ]ixii»3 op’tyy3pynx lyosss; iS3»i os px "y’spvVvo" oV”o»ais ]»aipx3 a3ioVxnixD'Oxou7v<y'’'7’i9>i oxn ’itx .oy3ix*]9xVpiy .]DX3 ]i''pii3 IS ]ix oy3ix'”DXtt? IS "yoi’3X’spyVyD" yp’ixi n iio V”0 x yai’D iyi ]id pnaxs-ys’iiax iyi ]’x iixnyi 0TDy3pynx ]y3yt yiyi3X

,3xoxn" •» «•

,nxpb:i yoin-]f’x iyi ]’x ]ixny3 op’iyyapynx fx n3no yom x ]3xn oy =111 jix "3XDxn'' yni’D lyaVyi iyi is oiyny3 yix oxn yaVyii

.p'i3SD-y’S’3inx iyi ]’x ’ii ]y33i33’i?<3 yaVyt n oiyiynyi a3i3yiixixD X lynipxa oxn ”S'’'7xs-iyu;'n” iyi po iyo”Viy<y’VnDiyi p’SDiD iiD no’ipi X i^yoiyiyaxTis "px! iy ix ,oiixn3y3yi ixaos’in ]id n iix D30DX9 yiy’n I’lx jo^Vaixo ]Vyii yaVyii .ioix’S’Vxd yipn” jiyii op’iyyipyiix iVyii ,oiyi3in ”iis yy jx jid Vxs x ]’x .ypnya’x

.01X303X10 ]OD3yx3 oyi o’a ii” yiyiix yVx O’a lyaxns D1S ]Dx’?y3 rx lyiy’ ,p'’3XD x ]ixiiy3 rx ”S’Vx3 lyu^’i” iyi ”3 IS n’3i n iVyisisD’ix no ,iyo”’7-DD*7’n py’i” ois ]ix lyo”"? i«;’X”S’’7XD oyi oxn iy3«x .iiyii oixVyaiya’x ]dixi oxn .p’SDiD ’i py’iis 13”*731XD ]yiiyoxi IS yt ■>i3 .oyaio'oVya yo’ii3 o’a ja^oiyisiyanx oonya )iyi3X

.lyoniixa x ]y3X3xir’D ’i I’x jiyii is op’iyyApynx iid X oVyoiyyaoniis oxn •’’S’Vxs lyu^’i” iyi ]id iyo”V lyiy'Vno' iyi na’iyi ’i iVyoiyiyaxtis d”3 ix .yi o”os;ixd jyayi p’ssio iio na’ipi oiypyaoxn is oxn ,yaio*o'7y3 isi o’a 03Dyiy3 yt iso”*? isi oxn

.Dy3”x ]iy’ ]iD ]oixniyi

.joix’S’Vxs suni” tx .iixiisa otxpxa rx 1942 isaxopx 10-4 oyi iyi IS 3X01XD 033ixais yix ]ixnyi o'psotsxa isist .yisa’VaixD ’i

."S’spx" yoD3’D ’I ]yaipixD Vxt 0x11 ."S’spx" iVxa lyax .ypnisno n ni ntx lannsoix yt oxn "S’spx" sodi’d n •IxVs lyVs’Ssso u pxnya 0”iiyiis I’x is rx os t^< .opisaxa isa oxn ,3X01X3 .sp'ny’iD yVx ni xsaso iisVyits x ]’x ]y33X3y3is n rx Vo aiip .pnx pi^a Dy”3 I’X ]ixny3 ]3’ioy3 ]i” n isist .VxasVx ni is’Id yp’uynD n nsa ni ji” isa iixny3 joxutisi ]0X3 n I’x jyiyt Vxao^ji jix lytsmyiy omnn sVspyoty ]”t o’a oxn ixao3nn isi ."os’sps" isa’x ]Vssy3 lyoDX isist oisan yisooxVsya ]ix oipsots n px isiVni ]Vyotttis3x ^n DS3”p oanVisi otsn ]3xn isoVsnis n .syp yttri” 'i ni lynD pxns3 oV’Dsasx isiyi ]y3X3xn 'i .nnani josa ]ix jxaosnn d«3 ppxiisaDnx lyan isist I’u; ixs isonno n px "os’spx" ypnisno n ’'a ]y3X3?<ii ’1 IS ]i” iso3rio ’i po U7ixa osi ipnisixD ]0X3 .3i^<a ]’x

lyosaixo’a y3«T o’a D’x Vxt is .isoxts pn iVnoxa ixaosnn isi oxn •^nx isaxV'Vaxt osi ooitxa Vo oiip is oxn oixi .xosa px iTspsiis .]y3X3xn '1 IS i3’no 01x1 ]id ii” yVx jo^nsa px 0x3 ytVxiisoxp isi yis'n O’a ]03X’S’Vx3 styn” ’i ]i’DiS3’nx 01x1 iVnDxa is oxn dsioxi

11

CZENSTOCHOV - Our Legacy

•Vw I’x tJTt5D»^K ]»nj7a jyjyt VD’?»n .nvnrp jix ]V’nD liK V^D’s® iijrn” I’K psnx D’mwo srn o’n iKDOS’in nyi t’x *]id qis Dxnyj i»3»T wVvn ,nyoDyiny-]p3Xip )ik on’iopKT n yt ix jon otxVyi ."oy’xpx" yp’orx ra yVx n jid ^^yn3 djddks yny”T fi’is is’VanxD .jV’iDKa nyoDyiW]p3ijnp px on’iopxT yoVax^xs n oxn ixjaos’in nyn ,]ya3isnsiy3”x*DD jayj ,’?xo’9iy I’x ^’T ]y3’Dyi oxn ,yp3Xip yVx iVxt ”i lynyos"! oiwByJ laxn o’TiopxT n .laxa ix ^id x “lya’i oxn ’n o’o no ,iyMix’9iy3”x ypnynyi n owa jaxn ’n tx .iT>nD’ix o’a y’sxiD’O n «ny ]iD ^^ya j’x oyn pVx a’lx ix .anyDoiyyi jxaos’in nyn oxn 'I’nyn lastly ypixnp n lO’tynyn is iVyoxa ly oyn .opn^ViyT i”t aty’j nyty

.'?x3KDiyD-*7XO'>9iy 1X3X1 p’a

]ok'7V^2 an’iopxT n pxn 33iaxixa lyayVi^s px iy33xV x 1X3

.iyi3iy’“i9ty3”x pn yp3xnp ’“i iyi3yiaiyaix pD Vxo'sty nyn3x ix px D’t’ii x DDxayi ixaoD’in nyn oxn ■ix3nyT I’t oxn .ix3xp n''n .'rxD’sut ayn po nyo”'? lyT .io”np3xnp yty’ayi’sy ony’nyi pxn ay pn D”y nyT px ypixip n d’d ’t ^’ix iVyoty ix o’axa yp3xnp yVx 1X3X1 ."X’Xpx" nyoD3’D nxT ”a ,ox’x -lyax .''DX’xpx" ’t ’T IX pxiixa ap’tyyapyiix '7X3XDny9‘'7XD’sty pD '7”o 1x00x11 axi o’a .poixixp px pxnxi ovDXisx I’x Vxixdixd po '7”o X I’l'ia .ixixixn px pxnx ixDVxno’a xoixxi px lyoxty O’a ixaus’in nxi I’x iio aix ixi VaiD p’Tii s oaxaxi anp ”t pxn oixi .14 ixaii xx’ix t’lrT'ixpnynoixn pnx 9X1X pi iVxT "iy3'>m”x xiyi” x^x ix ,oynyi'7Knyi px pin p’lx px ix’iiD ynx”! O’a lypixnoixn ’i .ixini’in ’i px px*? px pin iV’iDxa pxn o”V ’n .oixn px p’sxs xi”! O’a "ixnx’ pxnx pixt nxni’p p’t O’a nxoD”a nxnx’ .loxoixpnxii x3Vx3”x ’n O’l"? iVxoixixo’ix I’l lxao9’in*oxoix pa Voxx p’lx poixa xixa’nixnxD X3”t px x’V’axD .p’9X9 ’1 pix opipxi oix’3 oxn ixaos’in nxn nxax .nxniiixa pixoixyi I’x X131’ nxi ’n ,rx tiiixa p’t oxii px I’x nx oVx ’ii px’ oixnoxi oxn nx xnxo'^x ’n px .nxniiixa pxoix pt p’laxa nx oxn p’lna px nxixa .lynno ”nn px ni’p px ’ino p’a o’a px .nxniiixa pix nxni’p ’n O’a .paxiix 1X3X01XX1 1X3X1 .Voxx nxiniix px p’nixnxa piixi pixt oxii px axn .p’xnxD pa px oVx ’ii oixiaxi pa oxn ixaos’in nxn poxi pij? X nx oxn pn .nxoD”a'p’naxD pnxa po :onxD03xxi O’x .''P”ix pi 011a n’X" : poxi 1X1 X px .ni’p px ’ina pa pix poxi 1x1 s oxn xoVx px X131’ p’onxoo’ix px iixnao’ix pxi ,n’x mix nxixV px ixaxp xo’!*? xoVx ’n iixii oaxp n’x :xVx ix mix ”nxn”nx nx’ix ”a xnxnxi oa’3 ooia n’x .io”anx nn’ii .xnxii” ’n •ixixp 10D”V 0”anx xnxmx nn’ii n’x .p’l op’oaxixxa ’’nxoonx

NOm V’n DNT

T T

PSiixi Dp’ipxipxiis 1X3X1 OX xaVxii imn ."ox’xpx" ^ii’a ’n 1x3 P’Vaxi xoxi oxn px .p” 03i’io p’D”nn px p’a oxoix nxin3ix ps P’B pa .iDxVixxi loaxixxi ’n .ooia p’Vaxi 1x3x1 nxi”n ’n .op’n’’VxiD’ix P’lainx ^xll s pixi px axn nn'nxpnxiioixn pa ixp'rxa p’ln pxoix ”iix Vxi i3inxpVxaxa xix’V’ia ’n tx .p’nxi pa oxn oxn .pxrxoxi ’n nxa’x 1X3 p’Vaxi I’X 0X11 ,0011 px axn x3xa’’7axinxa’x oxn ixiixasnxx oix’3

.p” xop’ixxipxiix ’n

Dnx3xVp s ."xoxi ”3" X pxix IX iVnaxa oxn Dnnxn3xixn ixaoa’in nxn

CZENSTOCHOV - Our Legacy 12

^K3 p’Va»j 1X3 1»3»i 0X11 .p” n '??<t oxii .ypmyno oxi 'ii

IX D3;T»n9 "oxTp”" D»33?T»iiva DXT i3»A3;3ny3’x *oxn ny ."oy’spx" n "iV’nya dvt px ,]p’mynD dst ]id ]n»3y*?p x "0XT]ni’" d»”3 x jdxx; jiD oxnxD’axp''”S’Vx9 x ]9xiy ix iV’ioxa nx axn ”X’Vx9 “i»t ]id ixo”*?

.p3X'X’V?<9 xtxn” p’xoiD xixa’Vaxnxn’x n xV^j: inxii ttToxAixa’x oonsnxa ]axn xdxa ]nx3xVp ,dx”3 oxn px ]X3iDxa in laijn oxn ,’t xV's inx ]ix ]pn3^^;9 ’t ]19 nxoxanx-iDsVpx; .onxDoxinx'pisnp n iix ox’V’aijo x*ix”i o’a onnapxT n I’oixixp I’x

.lVxB’9\x n 119 Vx3xonx9 xixa'Vaxnxa’x oxn px IX .xp’xiaix ,ixVox3 xVija® ”nn ixiidxao’ix oxn ixaoonn nxn nx®’n” nxDn’r3X3nx-«3 nxn iVnoxa px ,iVx3xp pj px ,33iD”V'nxoxii

.XDX3 x”3 oxn pxx; ix "pxoixixnoxn"

nxaxanx nxtx’n” pxn ’’X’Vxd nxix’n” po aononx nxn nxaiix nxoxa n’D^^nn ,ixVox3*xdx3 ”nn n onx nxxxVp xonn pxn3X33”x ox .axnn-Vaxax; o’a ’n aanxxAainx px .pxnix po px'pp p’X opinxAox

.nxno X I’lx naix nxnxD’na x pxiixi aixVxanxo’x rx

."XDXA X”3" oxn pXllXA ]DX\XX3 T’X ’ITX

I'x pxDixa 03{< IX ]ix opxi IX ix33i3’iii oV”oxAix DXH "oxn']n«" nxn oV«axx I’lx oxn pa .pxiix nxpVxD-nxo n’D px 'nn ix nxnx .nxa’x x oxn 0X11 oxn *?”ii pxVpixa px px’o xixoxnaxx xuVx "Vaxa" pinxAxa xnx’n ]’x on’DXi'onnx ]tt>o”n ’n ]3xn .oa’ioxa ox9x ix ix3

.pnx

lxao9’in nxn oxn n’x nx9 lopinxng .I’p x pxiiXA 03nnxx33”x t’x ox jnxiixa onnnxanx nxnni rx mx px ,33io’7XiinxD*oxou; nxn pD oa’otxxa

.pxV xp’n3X3X3 x«3 oxn

-anK3 nV!?D0ipnK?3 pnjyn ^KD’»9H7 1*13 iyco7Tic7'i7p3N"ip px Dn^irpxT lynxrxDDjyc^o lyir’P’ lyo

yiTT’mTlKT *T»1X TIXDKDD3VC7C ]’X SKlClXb’D pX iyiC*‘7bD

13

CZENSTOCHOV - Our Legacy

nV'’nj? x pD pmn nvi

03»Vyn»a’K ]3Kn oxn ’n iis .ji’x nD’Vsn nnxtt> n ]id jay*? dxt jiD nyiV’a n n’O jVT wax: ]ix ixo jaxnwxp d’o dV’dvjjx I’x .jamn dvt

.mpmx

]y3’n mann n ]yn nx’ ]id lyo n .jyo 0”xnx’ n ix lyaip dv ivn nvax W’DpKD ]ayV n’J3 ,=n3ix ]ny’inyjaix ix ps Diyiynxa I’a jnyn ,)yoipyjixD 1X3 ]V’D a’a ,Day3 ]ix ayo yp’V’Tia ynyDD3’D y3y’ nya’x Vxnx •]X3 ]yn3yn3ynnK yVx icna dvt ]id axu”n ]ix ]”d ja^’ansvaix dvt Vxox

.]amn

oxn .Vxnty’a dxi n’y ]x jvnya I’x ya’7yn .nV’np nynaxaxuoayiyo n 29 anp oVvn iD’^iis jaxD o'?'”yya oxn jix .nx’ 300 m nya on’oonpy yp’anx n ]id in’x n lyVaxTa^x ]ax3 anp iid D”y I’x .nwoa oayniD .miyaa oayt’io 48 nxaxoD3yu>o px nV’np viy’n’x n ^y’?oyo^y va^Vp ^’l laxno .larnn ]om jo’na iid ]yn’x yava’Vayanya’x Vxs y3”*7p n ]ayV la’Vava I’x I’a DxmxD .jayV ja^Va ]id V’Dva n'rw x o’a anx odx

•lyaipyaaix rx jV’ia px pVxD y^yn’x yyaxa oxn ]yn ]Vyn ]iD ODs'? vnynnyaaix yoma n ^ix n’a nxDnyn taix fx Dxn ^x^a loma dvt "jn ]id jya’mD’ix ."jn pa ly’niyo’nx .nyonyn ’t .ixnsu; ’t I’a jya’sya ’ii ,mma n I’a jay: m nyax .jnyiyya layp iVxT yaVyn nyonyn ,axo”n px nyy nymx ipmo’ix jayp iVxt yaVyn oy tx .jD’naxa va V”n .oVyn n jnyo’sanx px lyVa’n n jD^xaty t’K oy Dxn ayn pxno) inxnya uaaynayaomx oiy’a os’x I’a ixa t’x aaia ayanxa nyp’oVxnya nyn damn ]ayn inxnya ]a'>nu7ya V’a ’iix j’lu; pa aaioVxotyya yp’oaaipiy n f^nx jamn aa’a aaipn’no’ix m px d^iin

.anaa pVxa ]\y>n’X ]ia ]ix o«nu703ya nyn jia ayn iViaa^a pmama’ jD’na ayn |y3”nD’ix ay ]yp nyn x nyii Dyooya yttro^n n ]ia ^ynxaa’nx ayn oan ]ia nV’np yiyn’x nyo’ina nytaix nyoyas; axo x I’la; nyax ,1939 nyaayaayo 10-3 ayn axoa; nytaix j’x X p’x oy’ooya y^yo^n n lyannx 1939 nyaayoaya 10-4 ayn .axoaxa Dxn oxn aainypVyaxa nyiyn’x nytxVxny nyn nya’x VpxopyaD ip’oiVa

.nyna’p px jy’ina .nyaya nyonynain ]ia ]ayV oxn oaxpya oVx in’x nynxDXDD3y\yD n pa inxnya D3D'>'>yxa'i''x axo nyanxn nyn 0”p yaaxV x in o’s ix axoaxa ip’oiVa ipnxn ayn jia "axoaxa nya’Di*7a'' nyu^'TX nyn *)nx jtxVaaxnx t>t laxn oxn .oaya ]ix ayo ya’oiVa iia IID dyVnuy n ]y3ynanxa ]ia ayo yp’oiVa ^ymya ]y3”T ay .aainypVyaxa laxVptt^ ’’VnyVx jn^aixanx laa’nx iia ,aoia px axn ly’n’x ]a’inpymx ya’Voayai’ y^yn’x ]p’iynxa ]ia .nyia ya’VoaxiyVyiya ip’tynx'a ,p»3nx

.axmnxa x pj laaia’^ynyn pa ]ix pyaxV aaioa’anxa I’x ojjn i^’D yw’i’a ]ix lyaainyn’anyn yiy’Vxnxa ]ia D”p yaaxV yanxn ’n IP'® laa ''a33t”V ya’oV’aoay" 'n la’inyaax I’t oxn ay fa p’isya ODxayaainx ixn fx aainyp’ryaxa y®'n'X 'n .aayn'ix ixa 'n I’x in’x 'n o®oynpya3”nK oV’aya pi laxn n’a .p’axa jix ®ix” la'o x jia jnxmya n’x ,oaxi .aanoyn pix oa’ia’ix fx ay yaVyn ix nyaxp lo’io x I’x 48 iia nny ix lyiya *?xax I’l® n’x oxn .lyaxixV’a jix nyVoaa’p 'f ^"0® iyo®oympya3”nx ix px ."ayaaxnya no'aa x I’x o’®inp 03fio

CZENSTOCHOV - Our Lesacy

14

pDJJX ’1 ]1D JJir’VD’IN n l”t l»p O’lD “IST nK3 lynjK j;3*7»n n»nx ixnstt; n ]»3’D»a is t’k ds ]»n juijSDxn k xt I’x

.IJXDIt’IS DUn’J IP’IXT DST ]pmiSD’1X onxD DV 1X3 31XD X 1942 p'22 C:3?T T’3 OnS’inyi ’11X oxn DXT

.nD’3

n pD a3iV«ODX ]x '’i o’a jynxns px ]y3XJxn yoavVxpyjo’ix n pDa3n’D3x i»T n»D3’x ]3xn ysVvii ,Dxn3xaxp DJ3^ox^D'lx »«;’3’X'’npix “iiD’3 DV iyaipya3x ]y3”i .V’spx Di3iD3’3nxD n on’Dyionn .o.o y(yD’n n

.JXO”3

HD’3 DV 1X3 inxa I’lX ]»3”T nX3XDD3yiPD jlD ]TX 03T’10 8 3?U1P1» 'T

]'x ]nxnyj op’u;yjDX jix ]y3xixn yop’oiynxD n ]’X ]nxn»j DD’aa3ya3«nx liD iy3'*’T mm nnau; iix HD’a dv ]u;’nx ,yp3’V3ynD iis D3yivix txa ’t .]T>x 03yT’ia 42 ]nxnyj op’iyyjDmx xova ‘iynx3XDD3WD n»n ,T3ix pa I’t DiynxD .yp’oc”! ]ix yiynm .mma yp'DVxnva yaVsn ]ix iV’D ‘iyi3ix ]’x p’avi iyi3ix ]’x ]jx“ioisd’ix ]n’x no’Vsn nnxu;

loss’? DST I’X ,03S3 jlX ISO SOSS"? ’T jlD nsn'?’3 *7’™ Sp’TXT ’T ,lp3Sn

.S03X3 SnST31X ]1D a31D3’3nXD IS J3P

D3n’i S3’’7DS I’lx pa’ins ox -.isisi laxn ji’ix snsT3ix oxn t3ix is mi pxT 11X ^s^m stsn’x n nsa’x anx is’i*? O”*? '’S’’7xd sis’i’x n ,nsn’?’a Isa "rxi 03’m jix ,a3i’?n’TD’ix isn is jiixa I’lx loma in ’?xi ]sa tx ,ix “iST”n s'?x ]iD .oixnix'iD stm ©"px ”o I’x oma s’snxa n isasiax ]”i soxa S3snxiisi n*?’!! oisnn iix nsiiin jia .soaisaiXD o’lo dis ’I in laxn “isaiin 11D saxiw ,pnxa lo'rx joix op3iD oa3ias'7DnxD ois lan"? itx’?si .onxTsi ou?’3 ”1 1JS11 in oxn isi^p isax ,i’7xdsj asn lanx iS3’n siixnxo ,x3isostt>nx3 .sponxsinxa is’rDsa n jia jn’x iDx’?sa is3’n os X O’a is3’n jn’x n sa'7sii iid idxj sp’anx n jio ,pnxa io'?x iix opsinsT px ,0”pODiD X osmisa oxn iixnsa o’rsnnsaonx nsns axo 'T is3’n ni :iaxnD n onsaassa axp I’x ]axn os .paxnsa psnts ono os’x ’T Ta ]’7Sii ’ll 11X. ?]siisa xn pasa is3”t oxii loxa ’n iia jn’x ".O.O" nsn ]iD 0D3’n j’x nsmsa nsis’3”npix ]x ? pnxa i”i p’X snasD’i’? ]nxiisa onsDoasnxD is3’n O’axn px soxa nsnasa’i’? nsn j’x pxissa oxn paaiaasnoisax sa’’?iso3sansa’X O’a in oxn ’7”0 •is3”’?p x ,]axnD sVx ]S3’n 0X11 ,”o js’aosp px o’lna o’a sanxDox’ao nsn is oaaasmsais p9 soVsoissaax sd’’?os ’ii pnxa io’?x I’x nsoo’i’ap D”a 03X3 jsaxoisya .”0 isVdso ]ik o’lna os’snxo sp’oaio ’n oV”osaD’ix laxn oxrpv snsaaxa ”a px o”V xaxoosa sasosnosaix isaxoissa pa’n o’n nsn I’x

.isaxao’ix sis’oxnaxoxo oaxasa oa’*?

I •• T T -

.psiiVxiisn 11D ]y”nsD’tt; o’a o”l?aji;a js”ntt7sa nsn’ii in jnsn os os ,nsT”n sns’n I’x la’nosa p’ms jnsii ]n’x soxa sonsaainsaonx ’n ]9axV ’T O’lx I’t pssV os .osasTO Dns’7X ’n iis jd”d oxn in onsmsn

.s’spx oaaioxno’ix nsn a’Vis pa’iVsa laxn oxn pxa ’n I’x pssnsn sonso’anxD ’n I’x aaiaoxn iio ’?xno«? s I’lx in oann os oVsii ’n oxn nisox ?03 x jsissa oia’a nsoss*? nsn ]’k ii<n osn ,n«?9x n i^sii niSDX ?i’7’nis taix jsaip jix p’Vaaix nstaix ]asii oo’iinsn in

?]asnanxo ns’n in’oiso’ix ir’iixa ois’a ]S3xn’o ’sxa pxn nsn’11 jix ]nxiisa joinsaox nsosou? Vo’ag rx anxVx odiV nsn oasnsa in pxn oxn osnxoaxo ’n p’nasnsosaisis js”nso’is onsnsa in p9 ]Vi<D IS nsaxa osn op’nnsaonx oi<n ns3”x ois’a ,ninia s«?’n’x I’x

15

CZENSTOCHOV - Our Lee&cy

txj ’T I’x i”,? jiyn ODv'r^yyjpynx iyn”x .yaaxD x

.D:yivix

Tx .oV^nyT px jD’in y^y^3x ]id ji’x ]yDipyj3x ]yrn lyyyT ^nn ■]nn ]ix ly’ryDorD n oyjyjo’ix jn’x ]3xn dixVx jin ^y^ ]’x jaxn nyynpix n .O'”! nyiynx nyT *]’ix idxVdjx ’’t jyrn nyayi n IS larVyi ixT t’x ynynax nyax .d’iu i^xcyi jyrn V”d x ,]DX\yyj3X3

.JD’lVoJX

I’x ]”x DpxD ]ix pjxiiy nyn jid jdxt yiyoya yrx ciix onya nyoin x onx oayna ]ix ]«;nynx3 du?’3 n jyp ”myT ]ix lyirp yn’x po pytpn tjix jiD 'n ]V’ii Dxn ,t3ix ]id nymy» ’t i'?’!! dxiv' ]”nyi nyo’a x ]’x

''?]Dxa

yoxy’? n V”n ,aioiy ]id ]”jD’nx Vxt ly tx itt ]”t oya nyuxD x

.jvnxnx D’x O’a i”! ny '7’tt oaxT op''’7a ]TX o”oiz; nya^yn .nyoxa pyn’on juVx D”a t>t oya ]tt x P’nTyV’TT ,Daxrn:a'? ly’ryn nyonyoTyyjD’ix nvi ]’x ]1’tx yonyiDixo yj”! X I’TX px^iy 11”'? T’T "^xt ny tx .mpoix pa no p’Vpyuy oyi jp’VanyT "lyaVyn D’q ]yp3xnyj yn:yD’nj ^i’d ’t ]’''tJTyiXD lyTT lyn jyp .nviy nxa

Toiynynxa oVxnxi lynyi t’x n’x 'ly^y’^’D^ nyoVx lyT

T’X ,03X3 yoV’Dy33X “lynV’a ixoiyxp o’o yVTaDD3yDiyy3 vdxt’ttj ’t

1X0 ]p’n3y”iD’Tx’pvoxT’nj ^xi x jtd imyoyT ’t ,n:y n’x tx ]yi3xiyi

]0-29 DyT 1X03XQ VOXT lyT O’Q 03ya”yxa T’X IXO IVT .pOTpVl T’X

.1942 nyaoyoayo

DTX moiyi yp’*?”:! nyoivT’io n “iyp’a”x nyn is o”*?ixa oxn ixo nyT yniyn’iynxa lyn loxyV “iy”T I’x ’t ]td is’*? ’t '^’tx .ypi’Vayno ]”p oipoix pT nyn tj’Tx jix .lyoiyo px o^yn i’tx nVVp x pmo’ix dts lympyi t’x

.ODxiD lyVia T’x px 03”iyyi d'ixoxt oxn yaVyn

pnriK2 D’'’*n jy’pK lyi i'k I’ln oypjKiD

-ly’i -lyi

CZENSTOCHOV - Our Legacy

16

]’X OySKDINDyT 'T IID DyDK^

1942 i"ipn nis’D Di’ nui ii<o N .nc7n I’K >!Jo nyoii y’SpK yui

yii{jni<i2;ij:p> idni n

-ypon?

yl'?!jt^UDD

ynxp

44 r3 28 11D 43 i’3 15 I’D 3ynytt?PUn yijy t’3 37 iiD yiay t’3 48 tid ypmxxnKi yi:y t’a 43 iid yiay t’d 44 po yaii^oyc^nKj

ijay>i'7X3ni<A

niDiD 3iy I’x jyu 14 y’SpS J?t32

pyiNSD 10X1 ’7 yponxoxiyo y"Txp ynxtiDijtfi P7XD nyo'jx

37 fa 27 IIS ‘46 T’a 26 11D ypoaxsnxi 41 fa 23 11D ,44 fa 30 IIS yjtt^oyii^nxj

maiD lyia.T'iin ixd nyoi ‘nivn rx lyo n J7133

(0X1 ypDX’) ynxnxD loxi n

(■’po'nxo’o yoaijis)

24 T’a 2 iTD ,25 fa 1 ITS ypD7xxnx>

30 T’a 2 iTD ,21 fa 1 iTD yiiptiyipnsi

(T’ln nyi’^nya) ypixii^xnDD

nan niyipin ixd itjo x ,’7ipn px lyo 20 V’SpK yD4 yinj'^o’tty^^ns 10x1 ’i xnyTpypTtyD’^tX 17 fa 7 ps ,12 fa 4 ps yi'?xmyDxp

11 fa 1 pD y”'?x yoi 14 T’a 10 PD ppxa py”!

min nnaip ,’nTpn px lyo 24 J705

XTPti’ny'jyox’ xppya loxi ’7 6 T’a 2 ps p7xa 7y”i 26 T’a 2 PD ,13 T’a 1 ITD 7yPyiP7XT1

12 T’a 2 ps y”'7X yoi

17

CZENSTOCHOV ~ Our Lci

iviD ycywn '^>1 D']k?2T^d d'’'7’’d i"i

‘aiiunuj ,y^H^^ i"i] U'7,iNn^^^j i’n u.,

-- .h’lMil lU'HD

U DM1 IMQJ \?m]H ID’M D7^

.1UDM1UJ

nuin'j |^^' i^M ivy^H 'i'^]

lig

/'DIUD^^IND 7^Dm 11N imUJDlN

innj D^-’n

,"\\)r]vm 11M .67 ,1935 ,i79^^^~ri

‘]n"T,n Myi I'c lyi lyv.y:^ t^x n^y ix^^inD d*’*?*’^

nyi lyToy'^nKiD yiz;"i^^ n ]rMKD l)"?d i:p*'DDyiyNn in dkh ny .yDNDy "'’lixa "lyi ]iiD uiTN'd^Myn -iyi *iyL::ix ysKiucKOKp My‘?K:x*’XK: nyi ]id liy^DK^i^xy.'' ]"'^< Mi Diiyry'i:^^:! in ]3Kn ]yii:nz;*n:J:D yrn .y>:N“n’D

■’1 inn iiNv.y.i un^sipK ]yrn cxn nyrry'? y‘?K ]y?3ijy:\^nx ]nxn n^: -unyn

liK y^'yNnTDiyjDpy ]id p'>unxD y^'n'in n^K *on"Ny:^DnN iix ly^^T^nx yi^^'^i^N:

n^n OKH L)"v^^^PMy?DDnK ynyTjnNn nK:\ n ii’’’’ n n:\i n^nxry:; Dyn D‘7yDi:;y:\nxD in ‘o''?3 oxn oxn. -nvon^^ DXi Dy^iniyA iXDinD

■‘:’yTy^ i‘?xix*’yx: lyyvopy'i^yorx ]>:: Dvon^'' rvy’xy2XT'’X ]*!D hd*’ DDn.n

TX lyny.A dii:; oxn dx“u .opiiDiixoi^' lPX'':iXD ]ix |i:?'»u'’‘:?xd iDyPoDxu; lynip PxT ,n‘?Mnp yiyn^^ V*joyn:i y^n nyn unH yuDX n ,TiXDXDD:iyii;D inx

.pmonx Dn idik ]pnyny:\ x qnx

‘?nDX inxny^ ]nnny:\ n*’** nyiL?nnD x lyny^ t‘'X ix^Dins d''‘7*’d I'n

nyi ]^x :\nynDy7 ]"x iDy"? y^yn^** oxi .:nyn?2y‘? ]'’X ,1901 >21

]1D cy^iixpo^saxp ,xoy:\ .nx^xoD^yiyo r'd ni ly’Ojyy’X ]yny:\ t'>x

/Unj ny:^:in -oynnnDixp i:iyD"ixD ]Dy‘7:\yr,xn iix ]Dy‘7:\y'nx3mx ]iyn’’'» iyn:voD^nxD‘]Dx^ iy^:iD^*3nyn iy?Dxn:ix.»D .uynnx-D:\:ix'nx ,D'’'’pDy‘73nyDu;

.:ix*j ivD D^'’pnyDn?3ix n ]ix ]ny:^x‘?'y’xxno:iy>i:xp p'^xnxnonx ]yny:i ]x?D*7nD yn t-^x urnD yp'’‘?xx‘7''D yrn p:xn x n lyrn lynyn r.x nyr-'o’^ nyn m ,bm oyny’ iiy>ayt)‘7y,ixa iyp:n ]*»x T^i ‘?x?3y‘?x ]Dn t3ri?2y:^ ny Dxn nynnyi ]ix inxny:^ oxnnxn ]u?‘»ayDpynxn yDy^Dy onyprn n i-’x rn oxi .‘?x?d p^'i^axini ly'^y:^ oy t*»x nrx .onypjin yDD''''D ,yupxp ]‘'x nxDy:i-*ono ]id ^^ixxnxn nypnmoD x nyuaix ix’’ X D'’x ]'’X o^^pmo^x ‘7D’’nnj nny ]x Dxn ,c?2yTnn yp'^D^^n iix oiy'^yp

Monu ip^i:^'’ijnD rn ddxtiixixd uijn oxi rx D'^npaxip ]^'’xyDxi^'>x Dyn d-'d ])jmm DDXDy:iDnnx D^n iXDnns s'»‘7'»d m rs ‘?>Jxny:\ x ]yi'iy:^ T'^x dxt .iuxny:i ]iyn*>D iix ]P‘'dd'>'»:\ oyi DiDn'’** o^MTnD ny^'n^^ nxD iDxp rs nniD ]Dnx .niynp ]ix iDxp ny»'»D

CZENSTOCHOV - Our Legacy

18

•■j’s nytsoyiw iis ^y^n3•Dp'?lJ^ ,nyT''7JD’n y'j’nKO VDODjyjj:: yr’T lyr’i pnyn y'jiDonyn iix yi?’'?ux'7''s yr’t I’m ’n ,mT>a'7n .D’T>a‘?n yi?’'?!ji

"oiN nyi T'lK opipyi .inijnyA ann iik oayiaiijs ny”s i\'t

IP'-dd”! p’I ny Bijn isixn p’t i’k DnyuxVsyj Dijn djjii njm ^y^Ka'?•”^ •''nuns yi£>''‘?'>iB ’t Di’anuD I’l Dijn oy iijj ’ii .n’i'?nss dwi DB’nyw”*?! T>’^i tnyn ny im lyaipm^J d’k px j^nnyi yu^niji

PK oiaynmxD yc^D”! ’i iirnijiQ ii y’D’aijp'DiinnyT nyi I’x D^’a''au:l

s’'?’'D n"T Dav ps inuiiyi innmxs lyrn d’iki n nija ’n

IP’^’^ND 11 D’V’ciyD yiroiyDi’x x dPp’hdix iin p’p isatns

■cn y’jxnaiys n oyimi ay .yoD’^yi aya I’x y’liji'jjja’tjaxa yu^n” n .ayayi'iUD ayp’DO”! px aijupyan a’x oayn iix y’D’aup yiy’ajjo ■ayii’px'DAiia’jya px yoa’ii^yi axs axoysijias iid cox oya ay uayiaxs P’l ayuaix taijn ©tax'? px y’O’axP aytt^nxDO’n ay'?xaoiyi aya px .oyan Ijyn niay-nrni iynuyiD'>ix ; loix'ixpxox'is aynayajin ayaaxyA jpa’Dix oxn DX11 t"?*? Pi< isaxp'ayixt’Daxs ,iay‘?-ayix‘? -iBaxp-xoyi /py'j'uoyj

aya p>x nu;iap px mpaix -aoxp ,i3y‘7 pi^’a” lO’a mD’''iy x

P’P non’iQ'uVyn aya’an aya nx^ lyapyi -attain ay'jxyaojx’s lyt

a"a pyn axfsy ip’dd’h x pyjyiaya’x oxn .’pi’iixaitt^i .x ai”as -yaxixp lynx'? p’p lyaipyiix 1945 ax’ I’x t’x ’psaixaiiyt .x ]yii .ixoano s'>‘?’3 yiy’axi^D’n y‘7xaDiyi x oxoty I’x ua’ao’tiy oy tx -uoinaya ^’T ay ux-a P’T iiytaiya ayoayapn ’ii lynya ]ix pynx oaxa i”*?! I’x ay .y’O’axp yp’CD’n D’a lo’ioiy yxixA P’'? oy px nnynvaj n’lx lyaya ,p”aiy px ny'?r'>iiyiayD'’ix xix D’a ix oy i^a’o ayn .DjyaoyA an ay ax^ aysajy aya ? imx‘?XPi<i3xa5 n Dy>xpiaD03’'x an px ypia’aoi’x ayp’asm aya’sax ayp^acn iix axaxtnxjax aya am ^lya ayjy’ ’’a aaxa tx aynyi t’x ^xnans S’'7'’d a"a fx tyaxt pn ]ix y’o’axp aytynxaona ay‘?xaaiys aya iis aya'ryn -ixaanD s’‘?’d a"a ii tp’Vn yrn ayaiynyi ax.a ’pimxsnyi arns ’n niynp ayp’’?”?! x a’a iix t'?x’ayaxa yomyi px as’aaxs pytyj fx

X 11 lyaipypi ay t’x ayaax P’t a’a pxityi p’aaxo t’x ay iyii .a:y'>'>‘?yi

%

px ana ]is aynyaxayj an ,iytax‘? p’p lyaipyitx OU'''' t’K dij:'''' -ystai ayn I’s oy ayn ai”" :aayayi ’n axs axn iix oipaix

PAapy‘?aya’x yi’n p’niyix PX iiyipynx a’t piiy ‘7Xt as’iiy^ !< sxn oy

."aaynyi iix ptyi ax.a ay axn -p'?x ]ix asyiyaya lyn^D -aaxayjonx yayajx y'?x ni tynyi nx Txaa’as s'>'7’d an a^ppcn X sxn p'’a”iD’'''?i ayax .a”i-’ixj aya I’x lyipay^aya’x n iis ayay’ ap’‘?'''>n x tis piaai^x aya aaxDyi axn ay .aanyj pn iid ap’iyyj axn ,yaixpxa px yaaaiyxi ’a taitanx :a’i s’a lyanaxs iyiiy:i nx ayr’x sxp oya 111 aax ix pa’Dy:! ,ana ps aynyaxayi si ’d ‘?y awsx a’l PUii X a’l P’axaanx ,ayiiin oya 'i‘?''aiy ii ‘?a’»oiay‘? pxiy a’l aP’^Ppyi’'!? lyiiyi nx ayayarx-aann s'txaa’aD b’'?’s an px pyami ^n oya i!?ia'?a

•laain pD yas’inyi n

niaaa aya ii lannaya ^n inay'rpaya pn ap axn ixaanD b'''?’d rn axoysxas rx aixpxs ni .nxiaia pyair axcyoxas aya’aaxa px imap ]id px ,1941 ,8 ayaayiya spxi n laia laxiiyi. aaxaayiaix nxiaia pyair : iDiayianx ay axn .aunap aytm” iid nata an lyn pnx .yin pyi ’^laaia axoysxis ps iix‘?pdx aya pnyi nx axn ."aa’niitaxs px aa’nir la”-.

19

CZENSTOCHOV - Our La

I'll rn ]*»K on^niz; □>! ? hkiix onx^nn ]r>Di:^

rx ]nni:?y:\ T’D ]nxn,, ;(19 ‘c^n) "d'p^ix ]ix qnxp px xd*’':’!

lix ]:ii<T"n’ny ]ix lyi *1^ nr.D*' i^.x v'^' \3'>^^ ny'Ty’ ^^■^’’*ox:

-i-«7 :^:x‘?pDX lyi ]yv.>:i t-’x dxv. /qpxnyux^ ivd^x ]y‘:’?2XT

nytD:T*>iD ,]y:\:ny‘7pnyi nny-nv:}:^ nyuar^vo nyp'^piry^i ?:^r.Ty‘:5pny“7 c'lx^-rnD .nyD'»n "iyt)*ny“T3in ,iyDiyi3\"i I'x nyD^n'i^TDxr -]PX3nv^T ,]y33vo'’'’X ]’’x ]y^p'’Dix

rn D^'^'i'^nyi XT ‘^xi) lyiiyA i:?ip?D ]x?3inD 2'»P'’d I'n uxn oy^ix nyi yDy3nxny3D‘’'ix oxi,, (yy^xDy |^^* ]id ‘7D‘’l) o'jxo'^yaynixp ]xi3X3

/^‘^XD